भन्सम डाइ

भन्सम डाइ

५५६ दिन अगाडि

|

०९ भदौ २०७९

ए सरकार, एक ‘ढकिया’ न्याय देऊ 

ए सरकार, एक ‘ढकिया’ न्याय देऊ 

५५७ दिन अगाडि

|

०८ भदौ २०७९

न्यायको पर्खाइमा भोकाएको देश यति बेला अन्यायको प्रदुषणले  ग्रसित छ  त्यसैले त होला  मडारिएको छ यहाँ वर्षोँदेखि विभेद र दमनको कुहिरो बिछाइएको छ जाल षड्यन्त्रको लगाइएको छ कपोकल्पित झुठा मुद्दा बझाइएको छ निर्दोषहरुलाई ‘खोंगिया’मा  ‘मच्छि’ बझाएझैँ अनि तड्पाइरहेछन्     पानी विनाको ‘मच्छि’झैँ न्यायको लागि र हेरिहेछन् रमिता जहाँ जबर्जस्ती कोचिएका छन् रेशम चौधरीजस्ता  निर्दोषहरु जेल ए, भनि देउ न सरकार !  कहिलेसम्म चल्ने हो  तिम्रो राजनीतिक चलखेल ? यो कस्तो कानुन हामीलाई मात्र लागु हुने ? जहाँ कर्फूयमा पनि छानी छानी थारुहरुकै घरमा सल्काइयो आगो खोसियो रोजीरोटी पोखियो सपना लुटियो अस्मिता मिल्काइयो कुनामा  हाम्रो पहिचान र अस्तित्व  र पहि¥याइयो दोषीको मुखौटा ए सरकार ! कहिले हटाउँछौ मनको खोट कहिले बुझिदिने टीकापुरको चोट नभए हुनेछ एकदिन फेरि पनि टीकापुर विस्फोट नजोख हामीलाई अब सन्तुलन गुमाएको तिम्रो न्यायको तराजुले बरु देउ एक ‘ढकिया’ न्याय एक ‘डेहरि’ पहिचान एक ‘भौका’ समानता एक ‘भँक्रि’ उन्मुक्तिको सास ‘फुरे हम्रे’ कहिलेसम्म बन्ने ? ‘टोहार’ बँधुवा कमैया । बँधुवा कमैया ।।      हालः कीर्तिपुर, काठमाडौं थारू लेखक संघ नेपालद्वारा ‘बरल टीकापुर’ साहित्य अभियान २०७९ अन्तर्गत रचिएको कविता ।  

आज तिम्रो गोली खाँदैछु

आज तिम्रो गोली खाँदैछु

५६० दिन अगाडि

|

०५ भदौ २०७९

धेरै सन्धि सम्झौता भए अनेकौं लोभ लालच देखायौ त्रास दियौ, प्रताडित गरायौ तर मातृभूमिलाई अगाध प्रेम गर्ने म थारु  एक इन्च पनि पछि हटिन  र त, आज तिम्रो गोली खाँदैछु । शिक्षाबाट बञ्चित गरायौ मेरो धर्म संस्कृति नष्ट गर्यो ममाथि तिम्रो मनगढन्ते धर्म संस्कार लाद्यौ म विवश थिए, म अन्धभक्त भएँ  बल्ल आँखा खुल्यो  क्रोधले म चिच्याएँ  र त, आज तिम्रो गोली खाँदैछु । अधिकारको लागि लड्न सिकायौ पहिचानको परिभाषा तिमीले सिकायौ तिम्रै उक्साहटमा लड्नु पर्यो घरी घरी मर्नु पर्यो तिम्रो धुर्त्याई नबुझ्नु भूल रहेछ  त्यही बदलाको क्रोधले विद्रोह गर्दैछु  र त, आज तिम्रो गोली खाँदैछु । आन्दोलन गर्न उत्तेजित बनायौ आफ्नै झोले, साइबर स्याले खटायौ ममाथि गोली बर्सायौ,  प्रहरी मारिए, बालकलाई पनि छोडेनौ तर सबै दोष म थारुमाथि थोपर्यो त्यही दोष चिर्ने प्रयास गर्दैछु  र त, आज तिम्रो गोली खाँदैछु । म थारु यो देशको भूमिपुत्र  जति पीडा दियौ दियौ अब सहन सकिँदैन हेर यदि अत्याचार गर्न छोड्दैनौ भने होस गर जल्लादहरु थारु अघि बढ्यो भने  पछाडि फर्किन जान्दैन ।           तिलोत्तमा, रुपन्देही    

नत्थुरामको रिक्सा (कथा)

नत्थुरामको रिक्सा (कथा)

५६० दिन अगाडि

|

०५ भदौ २०७९

चेतना शर्मा एक समयमा नत्थुराम कमैया थियो । अब ऊ ‘मुक्तकमैया’ हो । उसलाई लाग्यो, मुक्त भएपछि उड्न सक्नेछ । त्यसैले मुक्त भएको दिन जमिन्दारको घरबाट जीउमा लगाएको एकसरो लुगाबाहेक केही नलिई बाहिरिएको थियो । “रिक्सा कैसिके टुटल”, लालमतीका आत्तिएका शब्द नत्थुरामका कानमा ठोक्किन्छन् । “कार ठोकल ।”, नत्थुराम यति मात्र जवाफ फर्काउँछ । के, कसरी, किन ? आदि इत्यादि सबै कुराको बिस्तार लाउने जाँगर चलेन उसलाई । रिक्सालाई लतार्दे ल्याउँछ र आँपको रुखमा अडेस लाएर राख्छ । रस्सीले बुनेको चारपाईमा गम्छा फाल्छ र पानीको नल्कातर्फ सोझिन्छ । फर्केर उही चारपाईमा बस्छ । गम्छाले निधार पुच्छ । तराईको अत्यासलाग्दो गर्मीमा नत्थुरामको पसिना र आँसु छुट्टिएको छैन । घरको छतमा काग कराउँछ । उसको ध्यान भङ्ग हुन्छ । ऊ देख्छ, छेउमा लालमती टुक्रुक्क बसेकी छे । लालमती, छोरी त आउँदिन ? काग करायो । “के थाहा ?” आफन्तका नाममा छोरीबाहेक अरु को नै छ र उनीहरुको ?  “आज कोही नआइदिए हुन्थ्यो ।” बसेको ठाउँबाट बरबराउँदै उठ्छ र रिक्सालाई मसार मुसुर गर्छ । “जा हुइल हुइल” लालमतीका सान्त्वनाका दिने शब्द र भावभङ्गीहरुसँग कुनै चासो राख्दैन ऊ । तर अम्खराको पानी एकछिन घटघट् पिएर रित्याउँछ । आफ्नो वरिपरिको सबै थोक निरश र बोझिल लागिरहेका छन् । बस, ऊ थन्किन चाहन्थ्यो, कतै रिक्सालाई थन्क्याएर । तर स्वास चलुन्जेल थन्किने छुट कसरी पाउँछ र उसले ?  “रिक्सा राम्ररी चलाउन जान्दैन ? सडकका भार ।”, चिल्लो कारबाट एउटा मानिस ओर्लेर उसलाई गाली गरिरहेको हुन्छ । “तपाईंको कारको अघि बच्चीलाई जोगाउन खोजेको हुँ ।”, नत्थुराम भन्न खोज्दै थियो । नत्थुरामका पोल्टामा गल्ती हालेर कार घुइँकिन्छ र अलप हुन्छ, उसको नजरबाट । “सडक किन मेरो हुन सकेन कहिल्यै ?”, चिल्लो सडकमा त चिल्ला गाडीमात्रै घुँइकिन्छन् । ऊ आँखाले भ्याएसम्म खाल्डा खुल्डी परेको सडक हेर्छ । उसलाई रिक्साको यसरी माया लाग्यो मानौं त्यो उसको सन्तान हो, जसमाथि उसको निकै आशा र भरोसा थियो । आमाबुवाको सपना चकनाचुर गरेर एउटा सन्तान उसका अघि उभिएको छ । तर त्यो रिक्सालाई छातीमा अठ्याँउन मन लाग्छ, नत्थुरामलाई । रिक्साको पछाडिको एउटा चक्का र अगाडिको एउटा चक्का पूरै बाँगिएको छ । बस्ने सिटको गद्दीमा पनि क्षति पुगेको छ । “लालमती यो सपना भैदिए त हुने नि ।” “त्यसो भए हाम्रो जिन्दगी नै सपना भए हुने नि”, श्रीमतीको आवाज कठोर थियो । सङ्घर्षले या त मानिसलाई हराउँदो रहेछ या त कठोर बनाउँछ भन्ने कुरा उसले नबुझेको होइन । आकाशतर्फ हेर्छ । कति विशाल र कति फराकिलो । आकाशको विशालतामा ऊ समाहित हुन चाहन्छ । उसको नजर रिक्सातर्फ नै जान्छ । रिक्सा र उसको आत्मीय सम्बन्ध उसले मात्रै अनुभव गर्न सक्छ । फिलिममा देखाएजस्तै सम्बन्ध नभए पनि नत्थुराम र लालमती एकअर्काको दुःखका भाषा बुझ्दछन्, सान्त्वना दिन नजाने पनि एकअर्कालाई एकान्तमा छाडिदिन्छन् ।  नत्थुरामलाई थाहा छ, श्रीमती पनि खाली बस्दिनँ । दिउँसो हेल्कामा माछा पार्न जामुनी खोलातर्फ जान्छे । सकेको ल्याउँछे, नसके रित्तो जाल लिएर फर्कन्छे । ससाना माछा सुकाएर सुकुटी बनाउँछे । अब भने सक्ने र नसक्ने उनीहरुको सामथ्र्यमा अस्ताउँदै गएको उमेरले छेकबार लाउँदै गएको छ । सक्ने उमेर त जमिन्दारको पेवा भएर सकियो । एक समयमा नत्थुराम कमैया थियो । अब ऊ ‘मुक्त कमैया’ हो । उसलाई लाग्यो, मुक्त भएपछि उड्न सक्नेछ । त्यसैले मुक्त भएको दिन जमिन्दारको घरबाट जीउमा लगाएको एकसरो लुगाबाहेक केही नलिई बाहिरिएको थियो । मुक्त कमैयाको जमात ठूलो थियो । त्यसपछि त कमैया मुक्ति एउटा नारा बन्यो । कति मुक्त कमैयाको आवाज उँचो भयो, विगतमा भोगेका पीडाहरुलाई शक्तिमा बदल्नुपर्ने अठोट लिन थाले । कति राजनीतिक दलका नेता बने । कमैया बाहेकका मान्छेका लागि पनि कमैया मुक्ति माँगीखाने भाँडो बन्यो । तर नत्थुरामजस्ता भने एउटा भुँग्रोबाट अर्को भुँग्रोमा खसेका मात्र थिए । खेतीकिसानीको राम्रै ज्ञान छ उसलाई । तर खान सक्ने सम्मको खेतीबारी पनि उसँग थिएन । सानो कमैया शिविरको छाप्रामा ऊ अटाएको थियो । एउटा स्वतन्त्रता भने मुक्तिपछि पक्कै पाएको थियो नत्थुरामले । ऊ रिक्सा चलाएर स्वतन्त्रताको स्वाद चाख्न खोज्थ्यो । त्यो रिक्सा आफ्नो होइन मालिकको हो ।  नत्थुरामलाई रिक्सा मालिकले गर्ने व्यवहार नराम्रो लागेर के गर्नु ? उसले बुझेको छ गरिबीको अर्को नाम सहनु पनि हो । उसलाई थाहा भयो यो “मालिक” शब्द उसको जीवनबाट नछुट्ने भयो । दैनिक कमाइको निश्चित रकम रिक्सा मालिकलाई बुझाएपछि बाँकी बचेको रकम आफ्नो हाफपेन्टको खल्तीमा राखेर बेलुका घर फर्कन्थ्यो ऊ । र, निदाउँथ्यो ।  सपनामा आफू मालिक भएको हेर्न चाहना हुन्थ्यो । हो, रिक्सा मालिक । त्यसैले सधैं बाँकी पैसा जम्मा पारेर राख्दथ्यो । बेलाबेलामा गर्मीले बेहाल भएको बेला सडक छेउ छाँयामा रिक्सा ठड्याएर रिक्सामा केहीबेर सुस्ताउँदथ्यो । “नत्थुराम यो रिक्साको मर्मत गरेर मलाई बुझाइ दे ।”, यी शब्द उसका कानमा नपरुन् भन्ने लागेको थियो । तर नसुन्नुको विकल्प थिएन । उग्र रुपमा गरिबी उसको नजिक बढिरहेको थियो । खुइलिएको टाउकोमा गम्छा राखेर अनुनयनको भावमा उभिएको थियो मालिकका सामुन्ने । आज उसले रिक्सालाई जोगाउन सकेन वा रिक्साले उसलाई जोगाउन सकेन ? यो कुरा उसलाई बारम्बार घोचिरहेको छ । खासमा न त रिक्साले उसको सपना जोगाउन सक्यो, न त उसले रिक्सालाई नै । लालामती खाना लिएर उसका अगाडि आउँछे । गब्डा (गाभा)को टिना, रातो खुर्सानी र भातका डल्लाहरु । खान मन कतै छैन उसलाई, अर्को मनले सोच्छ खानाको के दोष ? अब यो खाएर सुत्न जानुछ उसलाई । आज अरु दिनभन्दा लामै निदाउन चाहन्छ ऊ । तर “रिक्सा मालिक” भएको सपना भने देख्न चाहँदैन । साहित्यपोष्टबाट  

पहाडी थारू (पुस्तक अंश)      

पहाडी थारू (पुस्तक अंश)      

५६७ दिन अगाडि

|

२९ साउन २०७९

महानन्द ढकाल                                                        ‘पहाडी दाइ, बस्नु त काम छ’ निङ्माले रोकिन् । चिया दिएर बाहिरिदै थिए पहाडी थारू । नजिकै उभिए । निङ्माले बस्न कर गरिन् । कुर्सी तानेर हलको कुनामा बसे पहाडी थारू ।  ‘हैन अगाडि आउनु न,’ निङ्माले फेरि कर गरिन् । सँगै बस्न अप्ठ्यारो माने पहाडीले । ‘कुर्सी नजिकै तान्नू ।’ निङ्माको आग्रहलाई आदेश सम्झेर थोरै अगाडि सरे पहाडी । ‘एउटा कुरा सोध्नु थियो ।’ ‘के कुरा मेडम ?’ पहाडी हड्बडाए । निङ्माको अनुहारमा हेर्न सकेनन् । केही बिगारेछु कि भन्ने लाग्यो उनलाई । ‘रिसाउनु त हुन्न नि ?’ निङ्माले वचनले बाँध्न खोजिन् । ‘रिसाउन्न मेडम, रिसाउन्न ।’ कुर्सी थोरै पछाडि सार्दै बोले पहाडी । निङ्माले पहाडीलाई हेरिरहेकी थिइन् । ‘किन रिसाउनु र ? भन्नुस् न के होला मेडम ?’ सहज हुने प्रयास गर्दै थपे पहाडीले । ‘पहाडी नाम कसरी रह्यो ? हजुर त थारू समुदायको मान्छे ।’ निङ्माले हाँस्दै भनिन् । फिस्स हाँसे पहाडी । अन्य कर्मचारीहरू पनि गललल हाँसे । ‘किन मेडम ? राम्रो लागेन र मेरो नाम ?’ साहास बटुलेर प्रतिप्रश्न गरे पहाडीले । धेरै थारूहरूको नाम अतवारी, सोमलाल, मंगलराम, बुधराम, सुकराम भेटिन्छ । हजुरको पहाडी किन राखेको ? कसले राखिदिएको ?’ निङ्माले आपूmले फाइलमा पढेका केही नामहरू सुनाइन् । ‘पर्बट्वा राखिएको थियो रे मेरो नाम । बाबा पर्बट्वा (पहाड) गएको बेला जन्मेको रहेछु म । पहाडको सम्झनामा पर्बट्वा राखियो । पछि पहाडी बनाइ दिएछन् ।’ ‘राम्रो छ । नराम्रो त कहाँ भनेकी छु र ? धेरै थारूहरूको नाम अतवारी, सोमलाल, मंगलराम, बुधराम, सुकराम भेटिन्छ । हजुरको पहाडी किन राखेको ? कसले राखिदिएको ?’ निङ्माले आपूmले फाइलमा पढेका केही नामहरू सुनाइन् । ‘पर्बट्वा राखिएको थियो रे मेरो नाम । बाबा पर्बट्वा (पहाड) गएको बेला जन्मेको रहेछु म । पहाडको सम्झनामा पर्बट्वा राखियो । पछि पहाडी बनाइ दिएछन् ।’ ‘पहाडी कसले बनाइदियो त ?’ ‘हाम्रो जिम्दारले । पर्बट्वा भनेर बोलाउँदा गाह्रो भएकोले पहाडी भनेका हुन् रे ।’ ‘बजार जाँदा जन्मेको भए के हुन्थ्यो होला त पहाडी दाइ हजुरको नाम ?’ ‘बजरिया, बजारु, बजरवा यस्तै हुन्थ्यो होला ।’ पहाडी हाँसे । ‘जङ्गल गएको बेला जन्मेकाको नाम जङ्गली होला है पहाडी दाइ ?’ एक जना कर्मचारीले हाँस्दै भने ।  ‘जङ्गली नाम भएकाहरू पनि छन् हाम्रो गाउँमा । थारूहरूले यसरी नै नाम राख्थे । मेरो पनि त्यसरी नै राखिदिए ।’ पहाडीले स्पष्टीकरण दिँदै निङ्माको अनुहार हेरे । ‘किन रहेछ यसरी नाम राख्ने ?’ मुसुमुसु हाँस्दै सोधिन् निङ्माले । ‘सम्झिन सजिलो हुन्छ भनेर राखेका रे ।’ हाँस्दै भने पहाडीले । ‘बाबा परदेश गएको बेला जन्मिएको भए परदेशी हुन्थ्यो मेरो नाम ।’ पहाडी थपे । ‘धन्न देशभित्रै परदेशी हुनु भएनछ है पहाडी दाइ ?’ निङ्माले हाँस्दै भनिन् । पहाडी मुसुमुसु हाँसे । अन्य कर्मचारी गललल हाँसे । ‘हो मेडम ।’ पहाडीले हाँसोमा हाँसो मिसाए । हाँस्नकै लागि हाँसेका थिए उनी । थारूहरूको नाम राख्ने चलन ठिकै जस्तो लाग्थ्यो पहाडीलाई । कर्मचारीहरूको हाँसोले शंका उब्जाइदियो । ‘ठाम र काम अनुसारका पनि नाम हुन्छन् । जुन बार जन्म्यो, त्यही बार अनुसारका नाम राख्ने चलन बढी छ थारूहरूमा ।’ पहाडीले थपे । ‘गाउँमा सबैको नाम यसरी नै राखिन्छ ?’ ‘धेरैको यसरी नै राखिन्थ्यो । यस्तै चलन थियो मेडम । आजभोलि जन्मिएका बच्चाहरूको नाम त हिरो हिरोनीका नामबाट पनि राखिन्छ ।’ ‘मान्छेको नाम मात्रै हो कि गाउँ ठाउँकोे नाम पनि यसरी राखिन्छ ?’ ‘गाउँको नाम राख्ने चलन थोरै फरक छ मेडम । प्रायः थारू गाउँहरूका नामका पछाडि पुरुवा जोडिएको हुन्छ । त्यही पुरुवालाई लेख्नेहरूले पुर लेख्दै गए । पछिपछि पुर नै भन्न थालियो । रामपुर, लक्ष्मणपुर, दाङपुर, रानीपुर, ज्योतिपुर जस्ता धेरै गाउँहरू छन् हाम्रो ठाउँमा ।’ ‘गाउँको नाममा पुर किन जोडेका नि ?’ आश्चर्य मान्दै सोधिन् निङ्माले । ‘पुरुवाको सम्बन्ध गाउँ बस्तीसँग छ मेडम । पहिलाको जमानामा पाँच घर भएपछि एउटा पुरुवा मानिथ्यो रे । त्यसैले पुराना मान्छेले पुराना गाउँहरूको नाममा पुरवा नै जोडेर भन्छन् । रामपुरलाई रमपुरवा भन्छन् । दाङपुरलाई डङपुरवा, रानीपुरलाई रानीपुरवा भन्छन् । अब त पुरवा हराउँदै गयो, पुर मात्रै जोडिएको भेटिन्छ ।’ पहाडीको उत्तरले थप कौतुहलता जगायो निङ्मालाई । ‘हजुरको कुन पुर हो त ?’ ‘बद्रीपुर।’                                                                                               ‘बद्रीपुर !’ पहाडीको मुखबाट खस्न पाउँदा नपाउँदै बद्रीपुरको नाम उच्चारण गरिन् निङ्माले । ‘हो मेडम, बद्रीपुर हो । किन अनौठो मान्नु भयो र ?’ ‘माइला थारूको गाउँ ?’ माइलाको नामलाई जोड दिदै प्रतिप्रश्न गरिन् निङ्माले । ‘हो मेडम, चिन्नु हुन्छ माइला दाइलाई ? ‘माइला थारू, हजुरको दाइ !’ निङ्माको मनमा खुल्दुली बढ्यो । ‘हो मेडम, हाम्रो गोट्यार हुन् माइला थारू । हामी एउटै बस्तीमा बस्छौँ ।’ ‘यो गोट्यार भनेको के हो ?’ निङ्माको अनुहारमा चमक आयो । ‘आफ्नै सन्तानभित्रको मान्छे । कसरी चिन्नु भएको माइला दाइलाई ?’ पहाडीको अनुहार हँसिलो भयो । ‘सुकुम्बासी भनेर चिनेको । आयोगबाट जग्गा पाउने पहिलो व्यक्ति ।’ ‘कहीँ भेट भएको थियो र ? हामीले सँगै हो जग्गा पाएको ।’ ‘भेट भएको थियो तर फाइलमा ।’ निङ्मा खितखितखित हाँसिन् । पहाडी अक्क न बक्क भए । अन्य कर्मचारीहरू पनि सँगसँगै हाँसे । पहाडीलाई अप्ठ्यारो लाग्यो । कसैको अनुहारमा हेर्न सकेनन् । कुर्सीबाट उठे । गिलासहरू बटुल बाटुल पारी बाहिर निस्किए । भित्र हाँसोको फोहोरा लामै समयसम्म चलेको सुनियो । बद्रीपुर, रामपुर, दाङपुर, लक्ष्मणपुर, रानीपुर जस्ता अधिकांश गाउँका नाममा पुर जोडिएको थियो । यसरी नाम पछाडि पुर जोडिनुको कारण केही छ जस्तो लागेको थियो उनलाई । अनौठा नामहरूले पछ्याइरहेका थिए निङ्मालाई । माइला थारू, बद्रीपुर । बुधराम थारू, रामपुर । मंगल थारू, लक्ष्मणपुर । सोमलाल थारू, रानीपुर । परदेशु थारू, दाङपुर, बर्दिया । यी नाम र ठाउँहरू कार्यालयको काम सम्हालेको दोस्रो दिन पढेकी थिइन् निङ्माले । अतबारी, सोमलाल, मंगल, बुधराम, सुकराम, जस्ता नामहरू बारसँग जोडिएका थिए । बद्रीपुर, रामपुर, दाङपुर, लक्ष्मणपुर, रानीपुर जस्ता अधिकांश गाउँका नाममा पुर जोडिएको थियो । यसरी नाम पछाडि पुर जोडिनुको कारण केही छ जस्तो लागेको थियो उनलाई । अनौठा नामहरूले पछ्याइरहेका थिए निङ्मालाई । निङ्मा रामेछापकी थिइन् । लोकसेवाले बर्दिया खटाएको थियो । सुकुम्बासी आयोग उनको कार्य क्षेत्र बन्यो । बर्दिया, सुकुम्बासी र थारू यी तीन ओटै शब्द नौला थिए उनका लागि । बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर नयाँ मुलुकका नामले परिचित थिए । थारूहरू बुह्रान भन्थे बर्दियालाई । बर्दिया निङ्मालाई दुर्गम लाग्यो । पृथ्वीको पल्लो कुनाको भूगोलजस्तो । घरदेखि यति टाढा पुगिएला लागेकै थिएन । कर्मले बर्दिया पु¥यायो । रामेछापको उत्तरी क्षेत्र चिन्ताङ् गाउँमा जन्मे हुर्केकी थिइन् निङ्मा । सामान्य परिवारमा । परिश्रमी थियो उनको परिवार । शिक्षालाई निकै महत्व दिन्थ्यो । एसएलसी प्रथम श्रेणीमा पास गरिन् गाउँकै स्कुलबाट । प्रथम श्रेणीमा पास गर्ने बिरलै भेटिन्थे चिन्ताङ् गाउँमा । भविष्य खोज्दै काठमाडौं पसिन् उनी । पढाइको मात्र चासो भयो । डुल्ने र घुम्ने फुर्सद नै भएन । ‘पढ्नुपर्छ, लोकसेवा पास गर्नुपर्छ’ यही सिकायो परिवारले । राम्रोसँग पढ्न सके जागिरले घुमाउँछ भन्ने बुझेकी थिइन् उनले । हुन पनि त्यस्तै भयो । पहिलो नियुक्ति नै बर्दिया भयो । गाउँदेखि निकै टाढा । नयाँ ठाउँ । नयाँ काम । नयाँ जिम्मेवारी । नौलो परिवेश । नयाँ मान्छेहरूको सङ्गत । ‘पढेर उत्तीर्ण हुनु र गरेर सफल हुनु’ फरक कुरा थियो । जागिरसँग पढाइको तालमेल थिएन । आखाँले देख्नु र कानले सुन्नुमा धेरै अन्तर थियो । उनका अगाडि चुनौतीका पहाड खडा थिए । पहिलो हप्ता फाइल मिलाउँदा मिलाउँदै बित्यो । सीतापुरदेखि राजापुरसम्मका फाइलहरू । न त कुनै पुरसँग परिचित थिइन् । न त कुनै फाइलसँग नै । हरेक पुर र फाइलहरूको अध्ययन गर्नु जरुरी ठानिन् निङ्माले । कामप्रति सचेत थिइन् निङ्मा । अप्ठ्यारोको अनुमान लगाउन सक्थिन् । विवेक पु¥याएर अध्ययन गर्ने बानी थियो । राम्रो कर्म गरे सफलताको नजिक पुगिन्छ भन्ने ज्ञान थियो उनलाई । विश्वास गर्थिन् परिश्रममा । सफलता नै जीवनको लक्ष्य थियो निङ्माको । पहिलो चरणका धेरै कामहरू सकेको थियो आयोगले । केही कामहरू अधुरा थिए । अभियान कहाँबाट सुरु गर्ने भन्नेमा सोचमग्न थिइन् निङ्मा । वस्तुस्थितिको अध्ययन गरिन् उनले । कार्यालयभित्र र बाहिरको । विभिन्न बस्तीमा हजारौं सुकुम्बासी थिए बर्दियामा । किसानहरू वर्षौदेखि भूमिहीन थिए । कन्द्राको सशक्त आन्दोलनपछि पहिलो पटक सुकुम्बासी आयोग बनेको थियो । आयोगले बस्ने बास दिएको थियो । फाइलहरूको अध्ययनबाट यही जानकारी पाइन् निङ्माले । कृषिका लागि उत्तम भूमि मानिन्थ्यो बर्दिया । बबई र कर्णालीले उर्वर बनाएको थियो बर्दियालाई । शरीरमा नसा पैmलिएजस्तै पैmलिएका थिए पानी बग्ने कुलाहरू । बबई र कर्णालीकोे पानीले जमिन मात्रै हैन, गुराँस फुलाएभैंm फुलाएको थियो जीवनलाई नै । जङ्गबहादुरको पालामा बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर फिर्ता आएको थियो अङ्ग्रेजबाट । नयाँ मुलुकका रुपमा चिनिन्थे यी ठाउँहरू । विभिन्न स्थानबाट बसाइँ सराइ गरी आउनेहरूबाट बस्ती योग्य बनेको थियो नयाँ मुलुक । थारूहरू बुह्रान भन्थे यो मुलुकलाई । बुह्रान सपनाको संसार थियो, गरीब थारूहरूकोे । थारूहरूले नै सिंंगारेका थिए बुह्रानलाई । बुह्रानको केन्द्र थियो बर्दिया । बर्दियाभित्रै पनि दुई बुह्रानहरू थिए । बबई वारिको भूभागलाई वल्लो बुह्रान र पारिको भूभागलाई पल्लो बुह्रान भनिन्थ्यो । थारूहरू आदिम जाति थिए बुह्रान क्षेत्रका । मुख्य पेसा कृषि थियो उनीहरूको । जीवन निर्वाहको माध्यम नै जमिन थियो । माटोमै खेलेर दिन बिताउने थारूहरूले किन माटोलाई आफ्नो बनाउन सकेनन् ? उनीहरू कसरी भूमिहीन बन्न पुगे ? निङ्माको मनले उत्तर खोजिरहेको थियो । आयोगबाट जग्गा पाएका पूर्व सुकुम्बासीहरूको गाँस र बासको गुजारा कसरी चल्दै छ ? सरकारको उपस्थिति छ कि छैन ? उनीहरू र अन्य समुदायका व्यक्तिहरू बिचको सम्बन्ध कस्तो छ ? शिक्षा र स्वास्थ्यको अवस्था के छ ? जातीय विभेद छ वा छैन ? जग्गाले जीवनस्तरमा परिर्वतन ल्यायो,  ल्याएन ? जस्ता तमाम प्रश्नहरू निङ्माको मनमा एकपछि अर्को गर्दै थपिन थालेका थिए । कुनै न कुनै प्रश्नले प्रत्येक दिन छटपटी बनाउन थालेको थियो निङ्मालाई । समुदायमा घुलमिल हुन भाषा जान्नु अनिवार्य थियो । थारू भाषा सिक्नै पर्ने भयो निङ्मालाई । संस्कार र संस्कृति बुझ्नै पर्ने भयो, वस्तुस्थिति बुझ्न पनि । मनमा अनगिन्ती प्रश्नहरू खेलेका थिए । अध्ययनले मात्रै किनारा लगाउन सक्थ्यो जिज्ञासालाई । आफन्तसँग शेर्पा भाषा बोल्थिन् निङ्मा । आमा बुबाले सिकाएको पहिलो भाषा यही थियो । शेर्पा संस्कार र संस्कृति उनैको समुदायले सिकाएको थियो । नेपाली बोल्न पछि मात्रै सिकिन् । राम्रै बोल्थिन् नेपाली पनि । पढ्ने क्रममा सिकेकी । आपूmले सिकेको संस्कृति बिल्कुल फरक थियो थारूहरूको भन्दा । भाषाप्रति रुचि थियो निङ्माको । कथा, कविता राम्रै लेख्न सक्थिन् नेपाली भाषामा । अंग्रेजी झन् रोजाइको विषय थियो । समाजशास्त्र र अङ्ग्रेजी मुख्य विषय लिएर स्नातक गरेकी थिइन् । स्नातकोत्तरमा भने समाजशास्त्र मात्रै रोजिन् । काठमाडौं भित्रिएपछि नेवारी समुदायसँग सङ्गत भयो । धेरैजसो साथीहरू नेवार थिए । उनीहरूले नै सिकाए नेवारी भाषा र संस्कृति । हिन्दी उपन्यासमा उनको रुचि थियो । उपन्यास पढ्दा पढ्दै हिन्दी बुझ्ने भएकी थिइन् । अब भने थारू भाषाले लोभ्याउन थालेको थियो निङ्मालाई । ‘मौकामा चौका हान्नु पर्छ’ यस्तै भन्छन् भन्नेहरू । पूर्वउत्तरकी निङ्मालाई दक्षिणपश्चिमको भाषा, संस्कृति र संस्कार बुझ्ने मौका जुरेको थियो । यस्तो मौका सबैलाई कहाँ जुर्छ र ? अवसरका रुपमा लिएकी थिइन् उनले यसलाई । उत्सुक र जिज्ञासु पनि थिइन् उनी । थारू समुदाय कौतुहलको विषय बन्दै थियो । फाइलहरूमा पढेका केही थारूहरूसँग प्रत्यक्ष भेट्न मन लाग्यो उनलाई । सबैसँग भेट गर्न सम्भव पनि थिएन । स्थलगत भ्रमण नगरी परिणाममुखी काम होलाजस्तो पनि लागेन । छिटो, छरितो र प्रभावकारी काम गरेर देखाउनु थियो । विभिन्न उपायको खोजीमा थिइन् उनी । बाँकी फाइलको अध्ययन थाती राखेर फिल्ड अध्ययनलाई प्राथमिकता दिने भइन् निङ्माले । निङ्माले जे गर्थिन्, मनले गर्थिन् । योजनाअनुसार गर्थिन् । मनले आँटेको गरिछाड्ने बानी थियो उनको । थारू भाषा, संस्कृति र संस्कारको ज्ञानलाई प्राथमिकतामा राखिन् । त्यो पनि व्यवहारिक रुपमा । भाषा सिकाउने कोही न कोही त चाहिन्थ्यो । दोभासेको खोजीमा थिइन् उनी । कार्यालयका सहयोगी पहाडी थारू थिए । थारू मातृभाषा थियो उनको । पहिलो दिनदेखि नै थुप्रै जिज्ञासा राख्दै आएकी थिइन् निङ्माले थारू संस्कार र संस्कृतिबारे । नयाँ परिवेश बुझ्ने प्रयास गरिरहेकी थिइन् । निङ्मासँग दर्जनौं प्रश्नहरू थिए । सानातिना कुराहरू सोधिरहन्थिन् पहाडीलाई । ‘किन सोध्नु परेको होला ? कति सोध्नु परेको होला ?’ यस्तै लाग्थ्यो पहाडीलाई घरी घरी । आपूmले जानेको त भन्नु, नजानेको कसरी भनिदिनु ? ‘खै मेडम ?’ भनेर जबाफ दिन्थे कतिपय प्रश्नका उत्तरहरू । निङ्माका कैयौँ जिज्ञासाहरू अलपत्र परेका थिए । ‘सोधेर भनौँला है मेडम’ भनेर पन्छिन्थे कहिलेकाहीँ । अन्य हाकिमहरू पनि व्यहोरेका थिए पहाडीले । पहिलाका हाकिम जस्तो लागिनन् निङ्मा । बिल्कुल फरक लागिन् । केही मायालु र केही जिज्ञासु पनि । निङ्माको अनौठो स्वाभाव थियो । खाली बस्दै नबस्ने । केही न केही गरिरहनु पर्ने । केही न केही बोलिरहनु पर्ने । कुनै न कुनै प्रश्न सोधिरहनु पर्ने । ‘यस्ता प्रश्नले के फाइदा गर्छ होला ? हाम्रो समुदायप्रति किन चासो राख्नु परेको ? हाम्रा आन्तरिक कुराहरू थुत्न खोजेकी त होइनन् ? हाम्रो सोझोपनबाट फाइदा लिन खोजेकी त होइनन् ?’ मनमा यस्तै यस्तै कुराहरू खेलिरहन्थे पहाडीको । कहिलेकाहीँ झर्को लाग्थ्यो । हाकिम भनेको हाकिमै हो । झर्को मान्नु पनि त भएन ।  निङ्माको थारू समुदायप्रतिको चासो देखेर चकित थिए पहाडी । कार्यालयका अन्य कर्मचारीहरूले समेत फरक अनुभूति गरेजस्तो लागेको थियो निङ्मालाई । चिया खाजा खुवाउनु पहाडीको दैनन्दिनी थियो । दिनको दुई बज्नै हुँदैनथ्यो । कर्मचारीहरू छट्पटाउँथे । भित्र बाहिर गर्न थाल्थे । टेबुल टेबुलमा चिया खाजा पु¥याउनै पथ्र्यो । निङ्माले नियम परिवर्तन गरिदिइन् । चिया नास्ताका लागि समय छुट्याइयो । सबैले सङ्गै खाजा खाने नियम बन्यो । कोठा कोठा चिया बोकेर चहार्नु पर्ने वाध्यता हट्यो । उनी खुसी भए । अफिसमा पारिवारिक वातावरण बन्यो । धेरै जना धेरैका आत्मीय साथी बने । घुलमिल हुने अवसर पाए सबैले सबैसँग । फिल्ड पनि कहाँबाट सुरु गर्ने ? भाषा, संस्कृति र संस्कार कसरी सिक्ने ? निङ्माले आपैmलाई प्रश्न गरिन् । हरेक काम नयाँ । हरेक मानिस अपरचित । मनमा छटपटी । धेरै विचार गरेर बद्रीपुर रोजिन् । बद्रीपुर रोज्नुका पनि कारण थिए । पहिलो कारण आयोगबाट सुरुमा जग्गा पाउने माइला थारू बद्रीपुरमा थिए । दोस्रो आफ्नै कार्यालय सहयोगी पहाडी थारूको गाउँ बद्रीपुर थियो । तेस्रो बद्रीपुर सदरमुकामबाट धेरै टाढा थिएन । चौथो बसाइँ अप्ठ्यारो भएमा फिल्ड कार्य छोट्याएर सजिलै फर्किन सकिन्थ्यो । पहाडीलाई नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँथ्यो । पहाडियाको घरमा जन्मिएका थिए पहाडी । बाल्यकाल पनि पहाडियाकै घरमा बित्यो । धर्मदत्त गौतम खुनपुरका जमिन्दार थिए । उनैको घरमा धेरै वर्ष कमैया बसे पहाडीका बुबा । बुक्रहीका रुपमा बसेकी थिइन् पहाडीकी आमा । बुबाआमासँगै बसेका थिए पहाडी र उनका दाइभाइ पनि । कोही बर्डिवा, कोही छेग्रहवा बनेर । पहाडीलाई नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँथ्यो । पहाडियाको घरमा जन्मिएका थिए पहाडी । बाल्यकाल पनि पहाडियाकै घरमा बित्यो । धर्मदत्त गौतम खुनपुरका जमिन्दार थिए । उनैको घरमा धेरै वर्ष कमैया बसे पहाडीका बुबा । बुक्रहीका रुपमा बसेकी थिइन् पहाडीकी आमा । बुबाआमासँगै बसेका थिए पहाडी र उनका दाइभाइ पनि । कोही बर्डिवा, कोही छेग्रहवा बनेर । धर्मदत्तका छोराहरूको सङ्गत थियो पहाडीको । उनीहरूबाटै नेपाली बोल्न सिके । रेखाहरू कोर्न सिके । अक्षरहरू फोर्न सिके पहाडीले पनि । त र ट को शुद्ध उच्चारण गर्न धर्मदत्तका छोराहरूले नै हो पहाडीलाई सिकाएको । ‘शुद्ध नेपाली बोल्दा रहेछौ त ?’ सबै हाकिमहरूले यस्तै भन्थे । निङ्माले पनि यस्तै भनेकी थिइन् पहाडीलाई । बाबुको मृत्यु कमैया छँदै भयो । धर्मदत्तकै घरमा । अस्पताल नै नदेखेर परलोक भए पहाडीका बाबु । बाबुको मृत्युपछि आमाको बिचल्ली भयो । एक्लो महसुस गरिन् । निराश भइन् आमा । कसैले सम्झाएर पनि सम्झिइनन् । खानपिन र बसाइँलाई मतलब गर्न छोडिन् । निराशाले लामो समय बाँच्न दिएन पहाडीकी आमालाई । धर्मदत्तले प्युठानी जमिन्दारको ऋण तिरिदिएर दाङको चित्रकुटीबाट बर्दिया ल्याएका थिए पहाडीका बाबुलाई । लामो समय कमैया बस्दा पनि ऋण चुक्ता भएको थिएन पहाडीको । बुबाको मृत्युपछि केही समय धर्मदत्तकै घरमा कमैया बसे उनी पनि । बुक्रही बनाएर राखे श्रीमतीलाई । हाकिम बनेर आएका सम्धीको सेवा गर्न सुकुम्बासी आयोगमा पठाए पहाडीलाई श्रीमतीबाट छुटाएर । भान्सेका रुपमा आयोग छिरेका थिए पहाडी । धेरैपछि कार्यालय सहयोगी बने । धर्मदत्तले धर्म गरेकै हुन् पहाडीलाई । कमैयाबाट कर्मचारी बनाइदिए । बाबु बाजेले समात्दै आएको बाटो परिर्वतन गराइदिए । पुस्तौनी तिर्न नसकेको ऋणबाट मुक्त गराइदिए ।  तर श्रीमतीसँग सँगै बस्ने वातावरण कहिल्यै मिलाइदिएनन् धर्मदत्तले । किन यस्तो गरे ? धर्मदत्तको भित्री आसय बुझ्ने प्रयास नै गरेनन् पहाडीले । भेट हुँदा निराश देखिन्थिन् पहाडीकी श्रीमती । केही भन्न खोजे जस्तो भाव झल्कन्थ्यो उनको अनुहारमा । तर श्रीमतीको निराश अनुहार कहिल्यै पढेनन् पहाडीले । ‘लिएर जान्छु’ भन्ने आँट मनमा पलाउनै सकेन उनको । ‘जागिर हो भोलि कहाँ पुगिन्छ कहाँ ? सधैं मौका कहाँ मिल्छ र ? मौकामा अध्ययन गरिहाल्नु पर्छ’ भन्ने लाग्यो निङ्मालाई । थारू समाजको अध्ययन गर्ने तीब्र इच्छा बढ्यो । यही इच्छाले सुत्न दिएन निङ्मालाई । समाजशास्त्रकी विद्यार्थी थिइन् उनी । समाजप्रति चासो राख्थिन् । हरेक सामाजिक क्रियाकलापहरूले लोभ्याउँथे उनलाई । अध्ययनको लय पनि मिल्ने भयो निङ्माको । ‘पहाडी दाइ, बद्रीपुर कति टाढा छ ?’ चिया पिउने क्रममा जिज्ञासा राखिन् निङ्माले । ‘धेरै टाढा छैन । साइकलमा पौने दुई घन्टा लाग्छ ।’ ‘गाडीमा ?’ डेढ घन्टा लाग्ला । किन र मेडम् ?’ ‘किन गाडीमा धेरै समय ? बाटो कस्तो छ र ?’ ‘कच्ची छ । ठाउँ ठाउँमा कुलाहरू तर्नुपर्छ । कुला तर्दातर्दै ढिला हुन्छ । बाटो पनि घुमाउरो छ ।’ ‘गाडी त जान्छ नि ? ‘जान्छ जान त ।’ ‘भन्नाले ? ‘कच्ची बाटो, धुलो बढी छ ।’ ‘ठिक छ धुलोसँग डराउँदिन । आउने हप्ता फिल्ड जाने है त ।’ ‘फिल्ड ! बद्रीपुर ! कति जना ?’ पहाडीले आश्चर्य माने । ‘हो, बद्रीपुर । हजुर र म । ड्राइभर दाइले छोडेर फर्कनु हुन्छ । किन अनौठो मान्नु भयो ? जान सकिदैन र ?’ ‘जान त सकिन्छ, किन नसकिनु ?’ ‘अरु के अप्ठ्यारो छ र ? खान बस्न त पाइएला नि ? ‘पाइन त पाइन्छ तर...।’ पहाडीले बद्रीपुरको फिल्डलाई महत्व दिन खोजेनन् । बद्रीपुर नगए पनि हुन्थ्यो भनेजस्तो गरे । शङ्काको दृष्टिकोणले हेरे निङ्मालाई । ‘तर भन्नाले ?’ निङ्माको प्रतिप्रश्नले झस्किए पहाडी । ‘सुविधाहरू छैनन् भन्न खोजेको मेडम ।’ कुरो मिलाउन खोजे । ‘ताजा खान र सुरक्षित बास भए त पुग्यो । खान पाइदैन र ?’ ‘पाइन्छ, पाइन्छ मेडम । म व्यवस्था गरिहाल्छु ।’ पहाडीले ढुक्क पार्न खोजे निङ्मालाई । ‘तीन दिनको बसाइ हुन्छ बद्रीपुर । हामीलाई नभई नहुने सामानहरूको बन्दोबस्त गर्दै गर्नू ।’ निङ्माले पहाडीलाई निर्देशन दिइन् । पहाडीले तयारी गरे । आवश्यक पर्ने लत्ता कपडा झोलामा हाले । केही औषधिहरू र अन्य वन्दोबस्तीका सामान प्याक गरे । (बुह्रान उपन्यासबाट, ढकालको यो उपन्यास २०७९ साउन २८ गते विमोचन भएको छ ।)

इ मोर ढकिया (थारु भासा कविता)

इ मोर ढकिया (थारु भासा कविता)

५६७ दिन अगाडि

|

२९ साउन २०७९

दर्पण कुसुम्या खटोल्ना, घोर्वा,  हर्ना ओ चिरैया डारल पन्वा हेर्टि सुहावन लागे जैसिन कजरिक बन्वा  पुँजा बिटोर्के कसौंजा चिर्के  बलटल सिर्जल महिनाभर बिन्के  पस्नक मोल हो भौकक् खोल हो  यी मोर ढकिया  बुडि सिखाके गैलि बिनेक लाग  चार मास लागल बिने सिखेक लाग  कबु छेट्नार होजाए, कबु ढिंर गग्रार  टब्फे बिना सिख्ले नाइ छोर्नु डिया बार बार लोहेक छेड्ना अंग्रिम गर्लेक फे पटा नाइ पाँउ ढकिया बिनेक मारे बियारेक अख्वारी जाउँ घाम गरराके बिनल, नैहो बजारेम किनल  यी मोर ढकिया  दाना उठैना सजिल, कुर्कुट फेकैना फे कल्वा डेहेजाइबेर सुघ्घर डेखैना फे  गुल्यार गोरा, मिलल पेंडी बल्गर हलुकमा हलुक, डल्गरमा बरा डल्गर कोन्वम ढरो चाहे, डेहरिक भर्कनिम  मिन्झारिम ढरो चाहे, घरेक बहरिम  सोह बनाउ या काम लगाउ यी मोर ढकिया नेपाली नारीन्के शान हो हमार संस्कृति ओ पहिचान हो पुर्खनके डेहल बरभारी ज्ञान हो थारु समुदायके ज्यान हो सिपार हाँठेक पैना बयान हो एहिन बचैना अभियान हो  सक्कु जाने सिखे पर्ना  सिख्के बिने पर्ना  यी मोर ढकिया । यी मोर ढकिया ।।      मधुवन–३, बर्दिया

केशिया (कथा)          

केशिया (कथा)          

५६९ दिन अगाडि

|

२७ साउन २०७९

  ‘आफ्नाहरू यादमा होइनन्, रम् रममा बस्छन् । कि उनको यादमा अड्डिएर कि उनीहरूको अदामा अड्डिएर म रम पिउने गर्छु । उनको यादमा त रम मात्रै सीमित हुन्छ । उनीहरूको अदामा रम र रङ्गरलिया दुबै असीमित हुन्छन्,’ भन्ने गर्थी केशियाले । भतिज पतियाले नसुनेझैं गरी आफ्नो कोठामा पस्थ्यो । र, चुकुल मारेर पढ्न थाल्थ्यो ।  पल्लो कोठामा केशिया केश फिंजारेर फुक्काफाल पल्टिन्थी र मोबाइल स्क्रोल गर्थी । केहीबेर गमेझैँ गरेर भिडियो कल मार्थी, ‘फेरि लकडाउन भयो बुढो । म कोठामै लक भएकी छु ।  – ‘के भो र काली ! मैना दिनलाई पुग्ने रासन पानी त कोठामै छ नि !’ – ‘उँम्, त्यो त छ बुढो । तर याँ नपुग चिज अर्कै छ । – ‘लकडाउन हटेपछि छुट्टी मिलाएर भेट्न आउलाँ म !’ – ‘हस् बुढो, बाई, म्वाँह्’ मोबाइललाई चुमेर केशियाले बदनको तडप मेटेझैँ गर्छे र एक हातले केस मिलाउँछे । फेरि लगत्तै रमको गिलास चुमेर धित मर्ने गरी पिउँछे । उसको तडप अझै मेटिएको थिएन । अनि जुरुक्क उठ्छे । खुट्टा धम्धमाउँदै पुग्छे पतियाको ढोकाछेऊ । ‘ढक् ढक्’ गर्छे ।  कोठाभित्र पढ्दै गरेको पतियाको मुटु बेस्मारी ढक्ढकिन्छ । बाहिरबाट आवाज सुनिन्छ ।  – ‘पतिया ! ओए पति, मेरो पतिया । हि हि हि...’, खित्केको आवाज सुनिन्छ । यति सुनेपछि पतियाको आँखामा उसको गाउँ सलबलाउँछ, अनि आमाबाउका असरल्ल सम्झना । ढोका ढक्ढक् भैरहेको हुन्छ । ऊ बालकझैं कोठाको कुनामा दोब्रिन पुग्छ । भित्रबाट केही प्रतिक्रिया नआएपछि केशिया झोक्किन्छे । र, बोलाउँछे ।  – ‘नामर्द, अघिल्लो लकडाउनमा त खुब मर्दाङ्गी देखाइस् । तेरो त्यो मर्दाङ्गी फेरि देखाउँदैनस् ? नदेखाउने भए आइज हेर्, मेरो मोबाइलमा सेभ छ । कि तेरो बालाई पनि देखाइदिऊँ । तेरो बा मरेको मुखडा देख्न मन छ ?’ केशियाको आवाज लरबरिएर निस्किरहेको थियो । कोठाभित्र भयङ्कर भूइँचालो मच्चियो, कोरोना कहर छँदैथियो । उसले सोच्यो त्यो भिडियो यस्तै जबरजस्तीले बनेको हो भन्ने बालाई के थाहा ! एक छाक टारेर सहर पढ्न पठाएका बाको मनमा पानी फिर्नेछ । भिडियो हेरेपछि बा ठहरै हुनेछन् । ऊ थकमकायो । ढोका खोलुँ कि नखोलुँको अन्तरमनमै सुस्त चुकुल खोल्यो । चुकुल खुलेसँगै ढोका ह्वाङ्ङै खुल्यो ।  ढोका खुलेझैं केशिया पनि ह्वाङ्ङै खुलेकी थिई । ढोका उसैले धकेलेर खोलेकी थिई, आफू धक फुकालेर खुलेकी थिई । उसका ब्रा दाहिने पाखुरामा लत्रिरहेको थियो । पैतालामा अल्झिरहेको सुरुवाल ऊ अघि बढेसँगै घिस्रियो । उसका पाउ उडिरहेका थिए, डेग छुटिरहेका थिए । केशियाको खुट्टा लडबडिएसँगै पतियालाई लप्केर सहारा बनाइहाली अनि क¥याप्प अँगालोमा बेरी । रमको रम्रम्ले उसमा कामबासना झन्झनै उर्लेर बढेको थियो ।  कामबासनाको हवस्ले धुत केशीयाले पतियालाई अँगालोमा जकडेर चपाचप म्वाइँ खान थाली । उसको हवसलाई पतियाको कमिजले अल्झाइरहेकोे थियो । उसको कमिजको बटन चुँडालेर देहबाट अलग्याई फ्याँकी । केशियाका ओठ र हातहरू अब पतियाको नाङ्गो देहमा सबलाउन थाले । केशियाको सास कामुकताको हवस्ले बढेको थियो । उसका ओठ थरथरिन थालेका थिए । कामुकताको रङ उसको आँखामा प्रष्ट देखिएको थियो । उत्तेजनाको तडप उसको देहमा लपक्क लिप्सिएको थियो । दुबै छरपस्टिएका किताबमाथि गुजुल्टिए ।  ती किताबका पानाहरू बाराम्बार रगडिदै थिए । अक्षरहरू घोटिदै थिए, धुमिल हुँदै थिए । अक्षरहरू अक्षम भएर खजमजिदै थिए । किताबका पानाहरूले ती दुईका रङ्गरलिया थेग्न नसकेर धुजा हुँदै थिए । सर्वाङ्ग बुङ्गिएकी केशिया तृप्त भएर उठी ।  अनि एक पलक पतियालाई हेरी, सन्तृप्त अदामा मस्किएर मुस्काई । पतियाको देहको जोश सिनित्तिएको थियो । उसले अङ्गडाई मिसाएर भनी, ‘यो कहानी कसैलाई नसुनाएस् । नत्र तँ त मर्छस् मर्छस्, सँगै तेरो बाऊपनि । कुरा बुझ् । लकडाउनको निषेधाज्ञा जारी नै छ । यो लकडाउन हाम्रो लागि ककडाउन हो । कि मलाई गर् कि आफै मर् । बुझिस् । कोठा सर्ने, या भाग्ने ! नसोच्दा हुन्छ । असम्भव, हुँह् ।’ + जोडले ढोका ढप्काउँदै केशिया बाहिरिई । रात छिप्पिएको थियो । त्यो व्यस्त सहरको एक घरमा दुई मनुख्खे मात्रै बस्थे । पतिया आफ्नो कोठामा गुटमुटिएको थियो । उसको मनमा अनेकानेक भावहरू उर्लिरहेका थिए । उसले आफ्नो गाउँघर, आमाबा र काकुलाई सम्झ्यो । आफूभन्दा मात्रै सात वर्षले जेठो काकु । काकुले बिहे गरेको एक वर्ष पुग्दा नपुग्दै काकी केशियाकै हठमा सहर पसेका थिए । विदेश उड्नुभन्दा केही दिन अघिमात्रै काकीको हेरचाह र पढाइका लागि पतियालाई सहर बोलाएका थिए उसका काकुले ।      पतियाको काकु विदेश उडेसँगै उसको काकीले रङ्गरलिया मच्चाउन र देखाउन पनि सुरु गरेकी थिई । रात–रातभर ऊ हराउँथी । दिनदिनै पहिरन फेरेसँगै उसले केटा फेर्थी । उसलाई घरसम्म छोड्न आउने केटाहरू हरदिन जस्तै फरक हुन्थे । पतियाले सबै कुरा बुझिसकेको थियो । काकालाई खबर गरुँ कि नगरुँ वहमा थियो ऊ ।  त्यही बेला त हो, उसको ढोका त्यसरी नै पहिलो पटक ढक्ढकिएको, कोठाभित्र भूइँचालो गएको । उसले नचाहेरै उसको कौमारत्व भङ्ग भएको थियो । त्यही दिनदेखि ऊ साँच्चैको आफ्नी काकीको ‘पति’झैँ बनेको थियो । सिलसिला बढेसँगै उनीहरू बिचको रङ्गरलिया मोबाइलमा योजनाबद्ध ढंगले कैद भएको पतियाले पत्तै पाएन ।  ऊ काकीको पक्कापक्की ‘पति’ नबन्दै काकीको करतुत काकुलाई नसुनाएकोमा वेहद पछुताएको थियो । उसले त्यो दिन पनि सम्झ्यो, जुन दिन काकीलाई पुलिसचौकीबाट छुटाएर ल्याएको थियो, केश थियो वेश्यावृत्तिको । घरमा ल्याएपछि दिक्दार हुँदै पतियाले सम्झाएको थियो काकीलाई, ‘काकी, यो सबै छोड्नुस् । खाना, पैसा, लुगा के नपुग छ तपाईंलाई ?’ केशियाले मुख, पेट, नाभी र नाभीमुन्तिर थप्थपाउँदै भनेकी थिई, ‘खाना खाने मुखले खाना खान्छ, भोक मेटिन्छ । यो भात खाने मुख हो ? यल्लाई पनि भात ख्वाउनु ? खाना, पैसाले यसको भोक मेटिदैन, यसको भोक त केवल खसमले मात्रै मेट्न सक्छ । यत्ति पनि थाहा छैन !’  – ‘त्यसो भा काकुलाई स्वदेश बोलाउनुस् ।’ – ‘हुँह्, तँ बाट पाउने तृप्ति ऊ बाट पनि पाउन सक्दिनँ । ऊ त घरको मुर्गा दालभात बराबर हो । तँ लकडाउनभरिको लागि मात्र मेरो मुर्गा होस् । त्यसपछि हरेक छाकमा गाँस फेरिएझैँ मलाई फरक मुर्गाको स्वाद चाहिन्छ । बुझिस् ?’ भनेर केशियाले पतियालाई हातपात समेत गरेकी थिई । अनेकानेक धम्क्याएकी थिई ।  + लकडाउनको अन्त्यसँगै काकु स्वदेश आयो । एक्कासी आफ्नो श्रीमान् कोठामा छिरेपछि केशिया आश्चर्यमा परी । केही असमञ्जस, केही उदास महशुस गरी । केशियाले देखावटी खुशी देखाउन नपाउँदै उसको खुशी खल्यात्–खुलुत्त भई बिस्मात्मा परिणत भएको थियो ।  केशियाको मोबाइल काकुले हात पारेसँगै पतियालाई थमाइसकेको थियो । पतियाले मोबाइलका भिडियोहरू स्क्रोल गरेर ध्यानपूर्वक हे¥यो । त्यहाँ आफूलाई झैं ब्ल्याकमेल गर्ने हेतुले कैद गरिएका अनेक भिडियो थिए । त्यसमध्येको आफ्नो भिडियो चलाखीपूर्वक हटायो र मोबाईल पुनः काकुलाई थमायो ।  काकुले मोबाइल स्क्रोल गर्दै प्रहरी चौकीको केश फाइल र भिडियोहरू केशियालाई देखायो । केशियामा मौजुद अलिअलि रोष सिनित्तै स्खलित भयो । डरले उसका हातपाउ लुला भए । बिस्मयबोधक मुहारमा एक निमेष उसले पतियालाई हेरी । ... केही साता अघि प्रहरी चौकीबाट जमानतको लागि पतियालाई फोन आएको थियो । पतियाको मोबाइल नम्बर प्रहरीलाई केशियाले नै दिएकी थिई । प्रहरीले पतियालाई सोधेको थियो, केशियाको बारेमा । पतिया पनि के कम ! पढेलेखेको ग्वाँच, गवाँर त थिएन ऊ । उसले प्रहरीबाट केशियाको बारेमा थप जानकारी लिएको थियो । र, आफूलाई परेको समस्या समाधानका लागि जिकिर पनि फर्माएको थियो ।  हो, त्यही दिनदेखि प्रहरीले केशियाका गतिविधिमाथि सुटुक्क निगरानी सुरु गरेका थिए । निगरानीपछि प्रहरीले थप प्रमाण जुटाएर पतियाको सहायताले केशियाको पतिलाई खबर पठाएका थिए । त्यसैले ऊ केशियालाई थाहै नदिई अकस्मात् स्वदेश झरेको थियो । ऊ केशियाको व्यवहारप्रति भयङ्कर बेखुसी थियो ।  प्रहरीबाट प्राप्त प्रमाणहरू आफूसँग भएकोले ऊ केशियाविरुद्ध झनै बलियो भएर उभिएको थियो । उसले आफ्नो रिसलाई काबुमा राख्नै सकेन । पुनः मोबाइलका भिडियोहरू स्क्रोल गर्दै केशियाका आँखा घोच्ने गरी देखायो । र, गालामा चड्का लगायो ।  केशिया नमज्जाले तिल्मिलाई । उसको पतिले पुनः अर्को झापड हान्यो । केशियाले रोषका साथ आफ्नो पतिलाई हेरी । उसको गाला रन्किएर, मुहार फन्किएर तम्तमाइलो देखिएको थियो । उसका दाह्रा कटकटिएको थियो । समग्रमा केशियाको मुहार उग्रचण्डी झैँ देखिएको थियो त्यसबेला ।  त्यो देखेर उठेको झापड मथ्थर भएर लत्रक्क झ¥यो, यद्यपि उसको पतिको हातगोडा रिसले कप्कपाइरहेको थियो । उसका कप्कपिएका हातले केशियाको पाखुरा समायो । घिच्याउँदै कोठाबाट बाहिर डो¥यायो । बाहिरी गेटसम्मै लघा¥यो । गेट खोल्यो । केशियालाई गेटबाहिर हुत्यायो । समाजले उक्त दृष्य गोधुलीमा हेरिरहेका थिए । उसले केशियातर्फ हेरेर थुक्दै भन्यो, ‘जा तेरो कुरुप अनुहार अब कहिल्यै देख्न नपरोस् ।’  केशिया पनि के कम थिई । उसले आबेगका साथ भनि, ‘तँ सँग हात उठाउनुबाहेक केही दम छैन । म सामु जे उठाउनु पर्ने त्यो त उठ्दैन गतिलरी ! एउटी नारीलाई तृप्त पार्न नसक्ने नामर्द होस् तँ । तँ सँग अलग्गिनु नै थियो, बेसै भयो । हेर्दै जा, तँलाई नाङ्गेझार पारेर छोड्छु म । रुक्, अब अदालतमा अन्तिम भेट हुनेछ । तँ जेलमा कैद हुनेछस् । बाँकी जीवन जेलैमा बिताएस्, तँ मुर्दार ।’ केशियाले आक्रोशसहित विष वमन गरेपछि उसका पति खङ्ग्रङ्ग भए । उ असिन पसिन भएको थियो । केही महिना अघि मात्रैको घटना उसले सम्झ्यो, लोग्नेलाई अनेक लाञ्छना लगाएर उसको एक नजिकको साथीलाई स्वास्नीले जेल पुर्याएको । यो त एक प्रतिनिधि घटना मात्रै थियो । उस्तै घटना उसका निधार वरपर फनफनी घुम्न थाले ।  सामाजिक सञ्जालमा देखिएका यसखाले प्रेमी प्रेमिकाका थुप्रै घटना पेचिलो परिदृश्य बनेर उसका आँखामा बिझाउँदै थिए । यस्तै दृष्यले उसलाई अधिर बनाइरहेको थियो । यही बहमा ऊ मनमनै गमेको थियो, ‘ओहो ! भैगो म महिलाको कानुनी जकडमा फँस्दिनँ । पारपाचुकेपछि आधा सम्पत्तिको हकदार हुन्छे त्यो आइमाई । मनगणन्ते अनेक केश थोपरेर जेलमा सडाउन सक्छे ! बरु सम्झौता गर्छु । साथीहरूले जस्तै मैले पनि जेल जीवन बिताउन चाहदिनँ ।’  एक झट्कामै उसको पौरुष मर्दभाव र रोष स्खलित भएर टिप्लिक्क भूइँमा खस्यो । ऊ लाचार भई दुई हात जोडेर केशियाको पाल्तु कुकुर भएर पछिपछि लाग्यो । भतिज पतिया भरङ्ग भयो । त्यो दृश्य समाजले लज्जाबोधसहित हेरिरहेको थियो । गोधुली साँझ, अधेरी रातमा परिणत हुँदैथियो । उसको मनले भनिरहेका थिए, ‘सबै आइमाईहरू यो आइमाईजस्ता हुँदैनन् भो ! अचाक्ली आइमाई ।’ कथाकार ‘अज्ञात’को टुकी उपन्यास प्रकाशित छ ।