राष्ट्रिय थारु कलाकार मञ्चको सूप अध्यक्षमा संगत थारु चयन

राष्ट्रिय थारु कलाकार मञ्चको सूप अध्यक्षमा संगत थारु चयन

३०७ दिन अगाडि

|

२४ भदौ २०८०

सर्वहारीसहित १५ स्रष्टालाई सम्मान गरिने

सर्वहारीसहित १५ स्रष्टालाई सम्मान गरिने

३१३ दिन अगाडि

|

१८ भदौ २०८०

मानव अधिकार तथा शान्ति समाजले स्रष्टा सम्मान अभियानअन्तर्गत स्थापित पुरस्कारहरुद्वारा डा. कृष्णराज  सर्वहारीसहित १५ जना स्रष्टाहरुलाई सम्मान गर्ने भएको छ । समाजले वर्ष २०८० को महाप्रसाद रिजाल लोकतन्त्र स्रष्टा सम्मान स्रष्टा राजेश्वर नेपाली (धनुषा)लाई प्रदान गर्ने भएको हो । प्रेस स्वतन्त्रता सेनानी, लोकतन्त्र र स्वतन्त्रताका पक्षमा विशिष्ट योगदान गरेका राजेश्वर नेपालीको २०८० भदौ ११ गते निधन भएको छ । यसैगरी दाङका डा. कृष्णराज चौधरी सर्वहारीलाई ज्ञानप्रसाद खनाल सहिष्णुता स्रष्टा सम्मान गरिनेछ । चन्द्रकला खनाल अहिंसा स्रष्टा सम्मान प्रा.डा.राजेन्द्र विमल (जनकपुर), राधादेवी दाहाल सद्भाव स्रष्टा सम्मान डा. रामप्रसाद ज्ञवाली (गुल्मी), कृष्णकुमारी दाहाल शान्ति स्रष्टा सम्मान सुलोचना मानन्धर (काठमाडांै), पवित्रादेवी चौलागाइँ मानवअधिकार स्रष्टा सम्मान प्रा.डा. सावित्री कक्षपती (पाल्पा), मानबहादुर रावल वातावरण स्रष्टा सम्मान प्रा.नवराज पाण्डेय (अर्घाखँँची)लाई प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको शान्ति समाजका निर्वतमान केन्द्रीय बरिष्ठ उपसभापति एवं पुरस्कार छनोट समितिका सदस्य सुशील बस्नेतले जानकारी दिए । बस्नेतका अनुसार जोगमाया बराल स्रष्टा सौगात मुकुन्द आचार्य (मकवानपुर), भूमिप्रसाद बराल स्रष्टा सौगात बाजुराम पौडेल (काठमाडौं), जनककुमारी रेग्मी स्रष्टा सौगात कमलादेवी हेमचुरी (ललितपुर), श्रीप्रसाद दाहाल स्रष्टा सौगात लीला राना (स्याङ्जा), राधादेवी दाहाल स्रष्टा सौगात मधुराज केरुङ (पाँचथर), श्रीनारायण दाहाल स्रष्टा सौगात मधु शाही बस्नेत (हुम्ला), पद्मप्रसाद दाहाल स्रष्टा सौगात हंसावती कुर्मी (कपिलवस्तु) र गणेशबहादुर श्रेष्ठ स्रष्टा सौगात मधु हमाल (बालकुमारी) (कञ्चनपुर) लाई प्रदान गर्ने निर्णय गरिएको छ । पुरस्कृत हुनेहरुमा सातजना महिला स्रष्टा हुनुहुन्छ भने सातवटै प्रदेशको प्रतिनिधित्व रहेको छ । पुरस्कृत स्रष्टाहरुले मानवअधिकार, शान्ति, लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायको आन्दोलनमा योगदान गर्नुका साथै नेपालीका अतिरिक्त मैथिली, भोजपुरी, संस्कृत, नेवारी, थारु, अवधि, मगर, र लिम्बु गरी आठ भाषामा विशेष योगदान गरेका छन् ।  महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको जन्मजयन्तीको सेरोफेरोमा (कार्तिक अन्तिम साता) कार्यक्रम आयोजना गरी रु. २० हजार पुरस्कार राशीसहित पुरस्कृत स्रष्टाहरुलाई सम्मान गर्ने कार्यक्रम रहेको छ । स्रष्टा सम्मान अभियान अन्तर्गत शान्ति समाजले स्रष्टाहरुलाई पुरस्कृत गर्न थालेको यो चौथो वर्ष हो ।  

थारू सँस्कृतिको मौलिकताको खोजी

थारू सँस्कृतिको मौलिकताको खोजी

३१५ दिन अगाडि

|

१६ भदौ २०८०

काठमाडौं कलिङ साहित्य महोत्सवको दोस्रो संस्करणमा शुक्रबार बदलिँदो थारु संस्कृतिका विविध पक्षबारे छलफल  गरिएको छ। लेखक तथा अधिवक्ता  शान्ति चौधरी, थारु संस्कृति अध्येता कृष्णराज सर्वहारी र रंगकर्मी सरस्वती चौधरीबीच 'थारु संस्कृति : हिजो र आज' छलफल  भएको हो। कार्यक्रमको सहजीकरण पत्रकार बुनू थारुले गरेकी थिइन्।  अधिवक्ता शान्ति चौधरीले थारु समुदाय विगतभन्दा उदार बन्दै आएको धारणा राखिन्। पहिला अशिक्षा, अन्धविश्वास र रुढिवादी परम्परा रहेको अनुभव सुनाउँदै उनले भनिन्, 'काठमाडौंमा छँदा मैले सबै सेवा सुविधा पाएँ। तर, मेरो परिवारले थारु चलन परिवर्तन गर्न सकेन। उहाँहरूले बाराकै केटासँग मेरो बिहे गरिदिनुभयो। त्यहाँ गएर निकै दुःख भोग्नुपर्‍यो। शौचालय पनि राति जानुपर्ने। सबैले नखाएसम्म खाना खान नपाइने। तर, अहिले त्यस्तो छैन।' पछिल्लो समय थारु समुदाय र अन्य समुदायबीच संस्कृति आदानप्रदान हुँदै गइरहेको उनले बताइन्।  'पहिले थारुहरू अरु समुदायसँग घुलमिल हुँदैन थिए। आफ्नो समुदायभित्र रमाउने हुँदा संस्कृति पनि उनीहरुबीच सीमित थियो। खेतीपातीमा निर्भर हुने उनीहरू अशिक्षित थिए', उनले भनिन्, 'तर,  आधुनिक र वैज्ञानिक युगले गर्दा थारु संस्कृति र अन्य संस्कृतिबीच आदानप्रदान भएको छ। उनीहरू छोरीलाई पढाउने भएका छन्। रुढिवादी परम्परा पनि हराउँदै गएको छ।'   अर्का वक्ता सर्वहारीले थारु समुदायभित्र पनि विविधता रहेको बताउँदै पूर्वी नेपाल र पश्चिम नेपालका थारुहरुको फरक संस्कृतिबारे प्रकाश पारे। उनले पूर्व र पश्चिमका थारुको संस्कृति फरक भएकैले पाठ्यक्रम निर्माणमा समस्या भएको बताए। 'लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशलाई थारु भाषा लागू गर्नुपर्छ भनेर सरकारले सिफारिस गरेको छ। विडम्बना, कैलाली जिल्लाको एउटा गाउँपालिकाबाहेक कसैले पनि लागू गरेको छैन। कैलालीले एक कक्षामा राखे पनि निरन्तरता दिएको छैन। एकदेखि पाँच कक्षासम्मको जनक शिक्षामा म पनि लेखक हुँ। त्यसमा पूर्वको एउटा र पश्चिमका थारुको भाषा फरक हुँदा पनि पाठ्यक्रम निर्माणमा समस्या आएको छ,' उनले भने। थारु लेखक संघ बनाएर थारु संस्कृति र साहित्यको संरक्षणमा योगदान गरिरहेको सर्वहारीले बताए।  पूर्व र पश्चिमका थारु समुदायको भाषा र संस्कृतिमा विविधता छ। तर, मधेसी समुदायमा बस्ने हुँदा पूर्वको थारुहरुले भोजपुरी संस्कृति अपनाएको आरोप लाग्ने गर्छ।  शान्ति भने पूर्वीय थारुहरूले कसैको संस्कृति ग्रहण नगरेको बताउँछिन्। थारु संस्कृतिको विकासमा राज्य अग्रसर हुनुपर्ने बताउँदै थारु भाषालाई पाठ्यक्रममा समेट्नुपर्ने उनको भनाइ छ।  सरस्वती चौधरीले कलाररंगमञ्चले थारु संस्कृतिको विस्तारमा सहयोग गरे पनि नाटकमा भने काम गर्न नसकेको बताइन्। थारु समुदायमा एकता नहुँदा पहुँचमा पुगेका थारुहरूको पनि साथ नपाएको उनको दुखेसो छ। महोत्सव आइतबारसम्म जारी रहनेछ।

ठुम्रार साहित्यिक बखेरी पुनः सुरु

ठुम्रार साहित्यिक बखेरी पुनः सुरु

३३६ दिन अगाडि

|

२७ साउन २०८०

थारु भाषा साहित्यलाई  प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले ठुम्रार साहित्यिक श्रृंखला पुनः सुरु भएको छ ।  कोरोनाकालमा ठुम्रार साहित्यिक बखेरी स्थगित भएको थियो । बीचमा झुल्किएकोमा पुनः ९४ औं श्रृंखलापछि वर्ष दिनदेखि स्थगित थियो । यसै क्रममा ९५ औं श्रृंखला साउन २७ गते कीर्तिपुरको बरघर रेस्टुरेन्टमा सम्पन्न भएको छ । कार्यक्रममा गणेश वर्तमान, शत्रुघन चौधरी, गायक दोषहरण चौधरी, नन्दुराज चौधरी, डा रामबहादुर चौधरी, डा कृष्णराज सर्वहारी, वीरेन्द्र चौधरी, सिताराम चौधरी, प्रसादु थारु लगायतले आआफ्ना रचना वाचन र विचार राखेका थिए ।  अब कार्यक्रम प्रत्येक महिनाको अन्तिम शनिबार नियमित गर्ने कार्यक्रमका सुत्राधार डा कृष्णराज सर्वहारीले प्रतिवद्धता जनाए । साथै, उनले नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट प्रकाशित हुन गैरहेको थारु पत्रिकाका लागि रचना पठाउन पनि आह्वान गरे ।  प्रज्ञामा ‘मातृभाषा साहित्य श्रृंखला’को सुरुवात यसैगरी, नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको साहित्य (मातृभाषा) विभागले मातृभाषा साहित्यको मासिक शृंखला साउनबाट सुरु गरेको छ । पहिलो शृंखलाअन्तर्गत शुक्रबार डा. सोमबहादर धिमालले ‘धिमाल भाषाको साहित्य र युवाको भूमिका’ शीर्षकको कार्यपत्र प्रस्तुत गरे । सो अवसरमा डा. धिमालले धिमाल भाषा, साहित्यको वर्तमान अवस्थाको विविध पाटोबारे प्रकाश पारेका थिए । बिहेलगायत अवसरमा गाइने गीत हराउँदै गएको उनको भनाइ थियो । पहिले आर्थिक अवस्था कमजोर हुनेले बिहेभोज पछि ख्वाए पनि हुन्थ्यो । त्यसैले, आफूले आफ्नै बाबुको बिहेभोज खाएको रोचक प्रसंग उनले सुनाए ।  मातृभाषा विभाग प्रमुख प्राज्ञ राजन मुकारुङले श्रृङ्खलाले मातृभाषीहरुले अपनत्व महसुस गर्न पाउने  विश्वास व्यक्त गरे । उनले भने, ‘वर्षमा मात्र एक दिन मनाइने मातृभाषा दिवसको न्यास्रो यसले मेट्ने छ ।’ कुलपति भूपाल राईले प्रज्ञाको ६८ वर्षको इतिहासमा पहिलो पटक ‘मातृभाषा साहित्य शृंखला’को सुरुवात गरेकोमा मातृभाषा विभागको सराहना गरे । कार्यक्रममा अञ्जु राजवंशी, विनिता ताजपुरिया तथा देवकुमार चौधरीले आआफ्नो भाषामा कविता वाचन गरेका थिए । विभागका अनुसार अब भदौ महिनाको अन्तिम शुक्रबार कोँइच सुनुवार विशेष श्रृङ्खला (सिर्जना, संवाद र विमर्श) हुनेछ ।

साउन र तिमी

साउन र तिमी

३३६ दिन अगाडि

|

२७ साउन २०८०

एनसी ओली वर्षौपछि, मुश्किलसँगले आज  सिद्ध भयो भित्रभित्रै गुटमुटिएको मेरो अभिलाषा   कि, देख्ने तिमीलाई दुरुस्तै निहार्ने तिमीलाई फेरि उस्तै । उही लजालु हेराई, मुहारमा त्यही मधुर मुस्कान कयौँ दिनपछि, बल्ल आज देखेँ तिमीलाई फेरि उस्तै पाएँ तिमीलाई पहिले जस्तै, दुरुस्तै । हरियो चुराले तिमी,  सजिएकी थियौ नीलो आकाशे वर्णको झुम्कासँगै थियो अलिकति हरियो मेहन्दीको रङ उसमाथि,  हरियै वस्त्र पहिरिएकी । तिमी यसरी टुप्लुक्क आइपुग्यौ जसरी मैले कल्पना गरेकै थिइनँ मरेको अतीत बिउँझाउने गरी आयौ एकाग्र चेतना खलबल्याउने गरी आयौ अवश्य पनि,  यो श्रावणको महिना हुनुपर्छ । त्यसैले त मेरो सामु तिमी मेरै उपहार पहिरिएर आयौ  गहना र शृङ्गार त तिमीलाई मनपर्ने वस्तु छँदै थिएनन् सायद, मेरै उपहार हुनुपर्छ यी पनि र त, मलाई देखाउन आइपुग्यौ तिमी  चम्केर उज्यालो हीराजस्तै टुप्लुक्क, आज मेरो सपनीमा दुरुस्तै । यति सुन्दर, यति निक्खर कहिले  अहिलेसम्म सजिएकी थिइनौ  सजियौ त तिमी केवल मेरो निम्ति सजियौ आइपुग्यौ त आज तिमी पक्कै, मेरै निम्ति आइपुग्यौ मिठो सम्झना बनी फेरि उस्तै आज, मेरो सपनीमा दुरुस्तै ।। मुसिकोट–१, रुकुम पश्चिम

होइन रैछ

होइन रैछ

३४० दिन अगाडि

|

२३ साउन २०८०

रेशम चौधरी                                खुल्ला आकाशमा  केही दिन रमाउँला भन्थें बुर्कुसी मारेर उफ्रिउँला भन्थें संसार बिचरण गरुँला भन्थें होइन रैछ  मनमनै गम्थें खोलामा पौडी खेलौंला इष्टमित्र भेटुँला हालचाल सोधुँला होइन रैछ समय मेरो रैनरैछ मस्तसंग सुतुँला तिमीसंग खिल्खिलाउँला छिल्लिउँला, बिल्लिउँला होइन रैछ  वर्तमान मेरो रैनरैछ प्राप्ति भन्दा ठुलो खुशी रैनरैछ मलाई माया गर्दैनन् कसैले  अँह, यो कदापि होइन रैछ  जसलाई मैले फुल भन्थें उ काँडा रैनरैछ सपनीमा बिपनीमा सजिने उ पराई रैनरैछ ।।। होइन रैछ, रैनरैछ सब छोडेर  फेरि लामो यात्रामा निस्केको छुँ उस्तै जोश, उस्तै अठोट, उस्तै संकल्प लिएर  सबै नेपालीलाई खिल्खिलाउने उद्देश्य लिएर  हाम्रो र तिम्रो खुशी साझा होस् भन्ने सन्देश लिएर  यसपालि फर्किएर लेख्नु नपरोस्  नाचुला भन्थें, हाँसुला भन्थें खुल्ला आकाशमा केही दिन रमाउँला भन्थें बुर्कुसी मारेर उफ्रिउँला भन्थें ।।।            पुल्चोक, ललितपुर