अइ डैया रि , भाग्गैलि चमेली ?

अइ डैया रि , भाग्गैलि चमेली ?

३३४ दिन अगाडि

|

२१ चैत २०७९

छिनार जन्नि

छिनार जन्नि

३३६ दिन अगाडि

|

१९ चैत २०७९

सोम डेमनडौरा पन्ज्रक घरम ढोल डमैया बाजटह । भख्खर एक घचिक हुइल् रहिन् डुल्हि पठैलक । उह मार सुनसान हस् फे हुइटह । उह ब्याला अचानक गेलगेल्ह्यँट् घ्याँचा बोल्लक आवाज सुन्ठि चिल्रहान बर्कि । हड्बडैटि डौर्ठि बनघुस्रान घर । झन्न अउर जे फे सुन्ल रल्ह ट बचा डर्ल ।  छिहट्टर बर्सक बुह्र्वा लस्रिम झुल गैल रह । लबरुक यि टेस्रा फ्यारा हुइटिस् मुव गैलक् । बनघुस्रान घरम बरा लम्मा समयसे झग्रा हुइटि आइल् बाटिन् । टर्ना भ्वाज करल् एक बरस पाछ असिन समस्या बझ्टि बाटिन् । हुँकन्हँक टिनठो छावा छावा बाटिन् । लबरु टिन नट्यनक बुबा हो । उह जमानमसे लबरु पावरवाला ठुल्का चश्मा लगाइठ् । चश्मा कानम निअँट्कना हुइलक ओर्से डोर्या कस्ल रहठ् । वाकर जन्नि बिट्लक फे दश बरससे ढ्यार हो चुक्लिस् ।  लबरु भख्खर चार बरसक रह, टबसे आपन बाबक सँग आपन किसन्वक गैया चह्राई जाए । कुछ भारि हुइल् ट आपन किस्नान् घर भेंरउह्वा लगा डेलिस् बाबा । हुँक्र डुनु जे गैया भेंरी सँग चह्राई लग्ल ।  ऊ आपन डाइ बाबक् मैया ढ्यार बरस् पाइ नि स्याकल् । भख्खर ट १४ बरस्क हुइल् रह, वाकर डाइ बाबा पालिक पाल्या संसार छोर्डेलिस् । गैया भेरिनक सँगसाथले सयान हुइल् लबरु ।  लबरुक भ्वाज उह किसन्वा कर्डेलिस् । लववँर्या फे टुवर रह । लान्क परछ् डेलिस् । बहुट बरस् पाछ हिँकन्हँक एकठो छावा हुइलन् । मलिक्वक गारी भुवा, रोग भुँख, बट्ठा सारा भुलागैल छावा पैलकम ।  लबरु एकचो एक बगाल गैया लेल आइटह । गैया कर्यैना जुन हो गैल रह । डख्खिन ओंर्से भुर्वा महलिक मलिक्वा आइटक ट्याक्टर लेल । कैयौचो टिं टिट् पारल् । लबरु हालहाल गैया भगैना कोसिस करल् । मने गैया पान्जर नि लागठ् ।  ओहोर भुर्वा मलिक्वक् झ्वाँक उठ् गैलिस् । लबरुक कल्लर पक्रठ् । ट्याक्टरम बैठाक एक हाँठ्ले घुस्सा लगैटि लैजाइठ् । बिचारा लबरु मुन्टा कन्ढम अँट्काक हाँठ जोर्ल पलि रहठ् । पावरडार चश्मा डगर मुलुर मुलुर हेर्टि रहठ् । मलिक्वा आपन कोठर्वम लैजाक चप्काले मन्का पिटठ् । पिट्वा पाइल बिचारा बल्जब्रि घर पुगठ् । एक महिनासम् मजासे वाकर आंग नि टंग्रल रहिस् ।  लबरुक छावा बागलुङ्गसे कमाक भख्खर आइल् रठिस् । कमाक अइलक राट लबरु गहिँक्क पिटावा पाइल् रह आपन छावासे । हुइना ट इहिँसे पैल्ह फे डु चो पिटावा पा स्याकल् । टर यि फ्यारा बहुट नि मजासे लछार पटार कराक पिटावा पाइल् रह । नट्या आक बचैलिस् । वाकर पर्गा लगुइया एकठो उह नट्या बाटिस्, जे आपन बुबक जिना आस बह्राइस् । लौंरा आपन बाबाहँ कह फे– अट्रा बुह्राइल बुबा ह का कर मठ्र्या कैक ।  “छावक ठे कहठ् कि ससुर्वा डब्वाट अइठ हुँ । मै अट्रा बुह्राइल मनै, मुना डिन आ स्याकल् मनै, आपनअ पटोइह्य असिक कसिक कर स्याकम भैन ? म्वार छावा महि बिन पुछ्ल आपन जन्निक बाटले महि मार लागठ् । महि काट डेम कल रह । उह मार, कटावा पाइल् से ट अपन्हे मु जैम कना लागल् ।” ऊ डिन बहुट नि मजासे गर्याक आपन बाबा पिटल रह घुमल्या ।  “कुक्कुर हुइट्या टैं । बाबा रट्या ट असिक कर्ट्या ? म्वार जन्नीहँ कहाँ छिन्ड्राइट् डेख्ल्या ? आपन पटोइह्य टैं असिन सोंच्ठ्या ? आभिन् ट टैं अपन्हे गैल् रह्या हुँ म्वार जन्नी हँ डाब । लाज सरम नि हो ट्वार, आपन पटोइह्यसे असिक कर खोज्ठ्या ?” लबरु बुह्वक बोलि फे नि अइठिस् । आपन छावा असिक आरोप लगाक पिट्लकम । बल्जब्रि मुह खोल्क कह ख्वाजठ् ।  “मै कुछु नि कर्ल हुँ छावा ।” “आभिन कुछु नि कर्ल हुँ कठ्या ?” घुमल्या एक लाट गमसे डिहठ् ।  जन्नी हालहाल घुमल्या ह पक्र अइठिस् ।  “ना मारो अट्रा बुह्राइल् बाबाहँ । असिक ट नि कर्ना हो ।” “डेख्ल्या ! टैं असिक कर्लसे फे ट्वार पटोइह्या टुहि कट्रा मैया करठ् । आबसे सुढर जाइस् । जट्रा जिना बा, जसिक जिना बा जि ल्या । उ घरक भ्वाज ओराई ड्या । ट्वार अन्टिम दिन रहि । ट्वार मुँरि काट्क ट्वार ग्वारम ढर्डिहम् । ज्या ज्या घिंच्ना इच्छा बा घिंच डार ।” लबरु बिचारा भगवान् बाट कि नि हुइट कनाहस् लग्लिस् । कौन जुनीक पाप काट परटा कनाहस् लग्लिस् । छुटिहँसे भेंरी गैया चर्हैलक, छुटिहँम डाइ बाबा बिट्लक । आब आक आपनअ छावासे पिट्वा पैना, पटोइह्यसे हेलहा करावा पैना, यि का करम् हो भगन्वा कैक स्वाँच ।  हुइना फे हो, वाकर पटोइह्या कब्बु फे मजासे खैना पिना नि डेलिस् । छावा पटोइह्या सिकार लन्लसे हड्डिहा, ग्वारा मुन्टा वाकर लाग छोर्डिहिस् । कबु काल ट उहिँका भाट फे नि पुगिस् । कैयो राट ट भुँख्ल घरिक सुइ कटाइल् ।  लबरु स्वाँचल्, आपनअ छावासे कटावा पाइल्से ट मै गर्झुल् मुजैम् । म्वार छावा का जे पाप काम करि । बस् इह कारनले लबरु लस्रिम झुल गैल् रह ।  ड्वासर डिन केस बरघर्यन ठे पुगल् । बर्का बरघर्या बुह्र्वा सुनसान ठाउँम लैजाक अकल्हे बैठाक गँरझुल् मुव गैलक कारन पुछ्ल ।  घुमल्या एक घरिक भल्भल्ह्यँट आँस गिराइल् । फेर कट्कटाइल् गम्छाले आँस प्वाँछल् ।                                                                                                                                     खिस्साकार सोम डेमनडौरा “का कर्बो भैन । म्वार करम अस्ट फुटल् रह काहुँ । आपनअ छावा पटोइह्यनसे पससे ज्याडा घिनावा पैनु । पिटावा पैनु ।” बरा लम्मा साँस लेटि लबरु बट्वाइ लागल्, “हेरो भैन, म्वार पटोइह्यक ठे अउर मनै अइठ । म्वार छावा बाहर कमाइ जैटि कि हिँक्र अइठ । मै आपन आँखिक सामने डुचो भेटा गैल बाटुँ । पटोइह्या महि ढम्क्याइल् फे आपन छावक् ठे ना बटाइस् कैक । कहुँ बाट खुलि ट जिन्डा नि रब्या कैक कहल् ।  आपनअ पटोइह्या म्वार घरम असिक करबेर महि मजा लागि भैन ? टबहँसे म्वार पटोइह्या महिका ड्याख नि स्याकठ् । म्वार छावक् ठे उल्टा उल्टा बटा डिहठ् ।” “मतलब ?” “छावक ठे कहठ् कि ससुर्वा डब्वाट अइठ हुँ । मै अट्रा बुह्राइल मनै, मुना डिन आ स्याकल् मनै, आपनअ पटोइह्य असिक कसिक कर स्याकम भैन ? म्वार छावा महि बिन पुछ्ल आपन जन्निक बाटले महि मार लागठ् । महि काट डेम कल रह । उह मार, कटावा पाइल् से ट अपन्हे मु जैम कना लागल् ।” १९ चैत २०७९ । जोतपुर, बर्दिया  

हे  वीर अमर शहिद

हे वीर अमर शहिद

३३६ दिन अगाडि

|

१९ चैत २०७९

हे अमर वीर शहिद  खेरै गयो तिम्रो बलिदानी छेपारोको रङ चिन्न सकेनौ साथी लडिगयौ जानी नजानी ।। देशको मुहार फेर्न भनी शीरमा कफन बाध्यौ जंगल पस्यौ कठै तिम्रो कलकलाउदो उमेर  खेरै फाल्यौ तिम्रो जवानी ।। बाबुआमा कमैया थिए साथी तिमी पनि थियौ कमलहरी  तानाशाहको विरुद्ध लड्यौ तिमी छेपाराहरुलाई महान् ठानी ।। अन्याय र अत्याचारको विरुद्ध  असमानता र विभेदको जालो तोड्न कलम छोप्ने हातले बन्दुक बोक्यौ आखिर छेपाराले भुले तिम्रो कहानी ।। साथी अधुरै रह्यो तिम्रो सपना  अपमान भयो तिम्रो क्रान्तिको  तिम्लाई मारे आफु बने आफ्ना बनाए  तिम्रो बलिदानीमाथी भयो बेइमानी ।। हे अमर वीर शहिद  खेरै गयो तिम्रो बलिदानी  छेपारोको रङ चिन्न सकेनौ साथी  लडिगयौ जानी नजानी ।।

राजाले देश बनायो भन्नेहरूसँग...

राजाले देश बनायो भन्नेहरूसँग...

३४१ दिन अगाडि

|

१४ चैत २०७९

बलराम तिमिल्सिना यो आकास कसले बनायो ? यो धरती कसले बनायो ? ग्रह नक्षत्र र तारा कसले बनायो ? यी अनगिन्ती सारा कसले बनायो ? तिमी भनौला - ईश्वरले ! सबै कुरा कसै न कसैले बनाउने रहेछन अब भन - ईश्वर कसले बनायो ? यो सहर कसले बनायो ? यी गाउँ कसले बनायो ? यी बाटा, यी नहर र पुल कसले बनायो ? यी आलिसान महल यी अत्याधुनिक विमान भन कसले बनायो ? भारत कसले बनायो ? चीन कसले बनायो ? अमेरिका रुस जापान कसले बनायो ? भन भन भन यो देश कसले बनायो ? सबैले भन्लान- हाम्रा पुर्खाले कसैका पुर्खा ज्यामी कसैका पुर्खा किसान कसैका पुर्खा भान्से कसैका पुर्खा भरिया कसैका पुर्खा साहु महाजन कसैका पुर्खा राजा महाराजा पनि अब भन त यो देश कसले बनायो ? एउटा ढुङ्गा पल्टाउन त एक्लै सकिदैन भने यत्रो विशाल देश एक्लै कसले बनायो ? जसले बनायो यो देश ऊ खुरु खुरु देश बनाइरहेको छ कुनै दाबी छैन उसको दाबी गर्ने फुर्सद पनि छैन जो दावी गरिरहेको छ डङ्का पिटेर उसले बनाएकै होइन बिगारेको हो यो देश यो देशको नाक काटेर यो देशको कान काटेर यो देशको घाँटी रेटेर यो देशको चित्र मेटेर अनि त्यस उल्याहाले के देश बनायो ? दाबी गर्नेको भीडमा एउटा छुल्याहा निस्केको छ यो देशको मुल्याहा निस्केको छ ऊ भन्छ- शून्य थियो पुण्य गरी एक्लै वरा मरी मरी यो देश राजाले बनायो ! राजाले बनायो भन्नेलाई पनि गजबको एउटा प्रश्न छ नि ए युवराज धिराज भन‌ राजाले देश बनाएकै हो भने राजा चै कसले बनायो ? देश बनाउने राजा भए मान्छेलाई राजा कस्ले बनायो ? यो देशलाई साझा कसले बनायो ? खल्तीको बाजा कसले बनायो ? राजाको खाजा कसले बनायो ?

अम्बाको भाग्य

अम्बाको भाग्य

३४४ दिन अगाडि

|

११ चैत २०७९

अनिल नेपाली पण्डित अगस्तिको विदाई भयो । एउटा भरिया उनको पछि पछि पूर्वतिर हानियो । टाढाका अतिथिहरु रुँदै फर्किए । छिमेकीले दिनभरी आँखा रसाए । किनकि, आज मनमतीको तेह्रौ दिनको पुण्यतिथि थियो ।  मर्ने बेलामा मनमतीले छोराहरुलाई भनेकी थिइन्, अम्बालाई राम्ररी पाल्नु, उमेर पुगेपछि असल कुमार खोजेर दिनु..।  तर त्यही बेलुका अम्बालाई अब कस्ले पाल्ने भन्ने विषयमा जेठो र कान्छोबीच कुरा मिलेन, झगडा सुरु भयो । दुवै आँगनमा साँढे झै मडारिन थाले । अम्बा रुँदै गाउँ पसी ।  अम्बा अर्थात् १० वर्षकी अबोध बालिका । जसलाई खान र लाउनबाहेक सांसारिक सुख भोगको आकर्षण छैन । तर बाबुआमाको मृत्युपछि आफ्नै घरमा ऊ फोहोरको पोको जस्तै हुन थाली । अम्बा प्रायः छिमेकी सिते बज्यैकहाँ जान्थी र धेरैजसो उतै बस्ती ।  सिते बज्यै र मनमती साह्रै मिल्ने छिमेकी थिए । दुईबीच सुखदुःखको ऐचोपैचो चल्थ्यो । कुनै दिन मनमतीले सिते बज्यैलाई भनेकी थिइन्– दिदी तपाईंलाई पतिको शोक छैन । सन्तानले शान्ति दिएका छन् । त्यसैले पक्कै म तपाईंभन्दा पहिल्यै मर्नेछु । मेरा छोराहरुको भर छैन । म छिट्टै मरें भने अम्बालाई असल कुमार खोजेर पठाईदिनु । तपाईंको गुण म स्वर्गमा तिर्नेछु ।  हेमन्त ऋतुको एक दिन घाम अस्ताउन सूर्य पश्चिमतिर भासिदै थियो । एकजना अर्धबैँसे पुरुष सिते बज्यैको ऑगनमा लखतरन भएर उभियो र बूढीलाई चिनेझैं वाल्ल परेर हेरिरह्यो ।  कुखुरा थुन्दै गरेकी बूढीले पनि चिनेझै चस्मा माथिबाट आँखा तन्काउँदै हेरिरहिन तर दुवै बोलेनन् । एकछिन शुन्यता छायो । बूढी अचानक बोलिन्, ‘तँ पुसमान होइनस् ?’  खुसी हुँदै पुरुषले बोल्यो, ‘हो दिदी हो म पुसमान भोटे, कुसुमपुरबाट आएको ।’  बीस वर्ष अघिको धमिलो स्मृतिलाई बूढीले चस्मा मिलाउँदै सम्झिइन् ।  सानो छँदा बूढीकी आमासँग ऊ पछि पछि लागेर आईरहन्थ्यो । तर, पन्ध्र वर्षअघि सानो भेरीमा आएको बाढीले उसको श्रीसम्पत्ति बगाएपछि कहिल्यै आएको थिएन । यतिका वर्षपछि आईतीलाई भेट्न पाउँदा बूढी खुसीले गद्गद् भइन् ।  साँझ पर्‍यो । बूढीले कुखुरो छिनाइन् । भान्सामा अम्बाले सहयोग गरी । खानाका परिकार तयार भए । सुरुमा पुसमानलाई खाना दिइयो । त्यसपछि अम्बा र बूढीले खान सुरु गरे । पुसमानले भोको गोरुले कुँडो चपाए झै निमेष भरमा थालको भात सक्यो । तर लाजले थपेन । उसले कसैलाई पर्खेन । हात धोएर चिसै हात गलैचामा पल्टियो ।  बूढी र अम्बाले पनि थाल चाटी चाटी मीठो मानेर खाए । सबैले खाना खाईसकेपछि पुसमानले मन खोलेर बूढीसँग बात मार्‍यो । भन्यो– ‘दिदी बाढीले श्रीसम्पत्ति बगाएपछि म गर्मीको चराझै बिरक्तिएर काला पहाडतिर हानिएँ । त्यहाँ धेरै दुःख गरेँ । आज मसँग प्रशस्त जमिन छ, कामदार छन् । सम्पत्ति छ तर सन्तान छैनन् ।’  यति भनेर ऊ केटाकेटी झै धुरुधुरु रुन थाल्यो ।  ‘जन्मिदै चर्केको भाग्य लिएर जन्मेछु,’ उसले रुँदै भन्यो–‘कसैले पाल्नको निम्ति सन्तान देलान् कि भनेर खोज्न आएको ।’ यति भनेर ऊ झन्झन् रुन थाल्यो ।  चुल्होको कुनाबाट अम्बाले पुसमान रोएको वाल्ल परेर हेरिरही । पुसमानले आँसु बग्दै गरेको आँखालाई टम्म कस्यो । र, हत्केलामा टाउको राखेर चुपचाप बस्यो अनि निमेष भरमा गलैचामा ढलेर भुसुक्क निदायो ।  राती बूढीले मनमनै पुसमानको साथमा अम्बालाई कुसुमपुर पठाईदिने विचार गरी । बूढीले तुरुन्त अम्बालाई निन्द्राबाट व्युँझाएर भनि– ‘तँ त्यो मान्छेसँग कुसुमपुर जान्छेस् ?’ तर अम्बालाई सपनामा डरलाग्दो यमराज आएर ‘त मसँग जान्छेस्’ भनेजस्तो भयो । अम्बा जान्न भन्दै चिच्याउन थाली ।  हैन हैन जानु पदैन । बूढीले अम्बालाई फकाईन् । अम्बा डराउँदै फेरि निदाइ । बूढी पनि छेवैमा खोक्दै सुतिन् ।  भोलिपल्ट विहान अम्बा र पुसमानलाई लिएर बूढी अम्बाको घरमा गइन् । अम्बाको जेठो दाजु गाउँबाट हराइसकेको थियो । अब सोध्नुपर्ने कान्छोलाई थियो । उनले सबै कुरा भनिन् । कान्छो दाइले अनुमति दियो र उसका पुराना कपडाको पोको घरबाट निकालिदियो ।  त्यसपछि ढोकामा चुकुल ठोकेर कान्छा पनि अलप भयो । अब अम्बा पुसमानसँग कुसुमपुर जानैपर्ने भयो । अम्बाले बूढीको फरिया समातेर ठूलो ठूलो स्वरमा रुँदै भनि–‘मेरी बज्यै म जान्न ।’  बूढी पनि अम्बालाई छातीमा टाँसेर रोइन् । त्यहाँ केही बज्रपात परे जसरी रुवाबासी चल्यो । अम्बा र बूढी अंगालो हालेर धेरै बेर रोए । अम्बाले घरको ढोका हेरी । दाजुले चुकुल ठोकेको थियो । त्यसपछि अम्बा रुँदै पुसमानको पछि पछि कुसुमपुर गई ।  पुसमानकी श्रीमतीको नाम राम्री थियो । ऊ रुपको निक्कै चिन्ता गर्थी र दिनभरी आफूलाई सिंगारेर कौशीमा उत्तरका हिमाल हेरेर बस्थी । लोग्नेले गुलाबकी फुलजस्ती अम्बालाई घरमा ल्याएको देखेर राम्री खुसीले गद्गद् भइ ।  पुसमान दम्पत्तिले अम्बालाई छोरी बनाएर पाल्न थाले । छ महिना बित्यो । राम्री गर्भवती भइ । घरमा सुख, शान्ति, सम्पत्ति बढ्दै गयो । राम्रीले छोरो पाई । उसको नाम प्रभास राखियो । प्रशस्त भेडा काटिए । तीन दिनसम्म गाउँलेलाई भोज खुवाउँदै खुसीयाली मनाइयो ।  प्रभास बढ्दै गयो । अब त्यस घरमा अम्बालाई गर्ने सबै माया प्रभासतिर पोखियो । राम्रीले स–साना कुरामा अम्बालाई गाली गर्न थाली । पुसमान सम्पूर्ण रुपमा जोइटिङ्ग्रे भइसकेकाले स्वास्नीका कुरा सुनेर अम्बालाई देखि नसक्ने भयो । प्रभास तीन वर्षको भयो । अब अम्बा त्यस घरमा नअट्ने भई । अम्बाले आफ्नो जन्मघर फर्किने ईच्छा गरी, पुसमानले फर्काइदियो ।  गाउँमा सिते बज्यै मरिसकेकी थिई । अम्बाको कान्छो दाजुले बिहे गरिसकेछ । उसकी स्वास्नीको नाम मुहान थियो । उ छुच्ची थिइ । दाजु सधँै रक्सी खाएर घरमा झगडा मच्चाउँथ्यो ।   पल्लो गाउँको बद्री अम्बाको घरमा आईरहन्थ्यो । कारण मुहान थिइ । ऊ उमेरले ४५ वर्षको थियो र उसकी श्रीमती मरिसकेकी थिई । अब त्यस घरमा अम्बा पनि थिइ । फुलेको गुलावजस्ती चौध वर्षकी सुन्दरी अम्बा । यो उमेरमा मानव जाति सबैभन्दा राम्रा कहलिन्छन् । तर अम्बा विशेष थिइ । बद्रीले अम्बालाई खुबै मन परायो । त्यस घरमा झन् उ दिनदिनै आउन थाल्यो । अम्बाको कान्छो दाजुसँग झन् नजिकियो । साँझ पर्न साथ रक्सी र कुखुरा ल्याएर रात बिताउन थाल्यो ।  एक दिन बद्रीले आफ्नी आमाको तिलहरी सुटुक्क चोरेर मुहानको हातमा राखिदियो । मुहान खुसीले गद्गद् भई । उसले चेप्रो घस्दै भनी–बद्री दाइ भन्नुस् तपाईंको म के सेवा गरु ?  बद्रीले भन्यो– तिम्रो घरमा फूलेको गुलावको फूल मलाई देऊ, अरु सुनका गहना तिम्रा हातमा राखिदिउँला..।  मुहानले हतारिँदै सोधी– त्यो गुलावको फूल ? अर्थात् मेरी नन्द ? अरु सुनका गहना ? हुन्छ हुन्छ । त्यो गुलाव अब तपाईंकै भयो । यो मेरो देब्रे हातको खेल छिट्टै पुरा हुन्छ । राती बिस्तारामा मुहानले लोग्नेलाई सबै कुरा भनि । बद्रीले दिएको तिलहरी देखाई । अरु पनि गहना पाइने भएपछि लोग्ने खुसी भयो । उसले एउटा हातमा गहना लिने र अर्को हातले अम्बालाई टीका लाईदिएर बद्रीको साथमा पठाउने चाँजोपाँजो तुरुन्त मिलाउन स्वास्नीलाई आदेश दियो ।  बद्रीसँग बिहे गर्न मुहानले भोलिपल्ट अम्बालाई सक्दो फकाई । दाजुले हकार्न थाल्यो । यता सेती बूढी मरिसकेकी थिइ । मावली बसाइँ सरेर हिँडिसकेका थिए । अम्बाको जाने ठाउँ कतै थिएन । घरमा बस्ने अवस्था रहेन । अन्ततः बद्रीले अम्बालाई लगिछाड्यो ।  बद्रीको घरमा ऊ र बूढी आमाबाहेक कोही थिएनन् । त्यो पैतालीस वर्षे पुरुषलाई देख्दा अम्बा निक्कै डराउँथी । बेलुका बद्रीकी आमासँग सुत्न जान्थी । तर, बूढीले अम्बालाई बद्री सुतेको कोठामा तानेर भित्र हुत्याइदिन्थी र बाहिरबाट चुकुल लगाईदिन्थी ।  बद्रीले अम्बाको मुख कपडाले थुनिदिन्थ्यो र चौध वर्षको कलिलो यौवनलाई सक्दो गिजोलेर थाकेपछि भुसुक्क निदाउँथ्यो । बद्री निदाएपछि अम्बा होसमा आउँथी र झ्यालबाट भागेर डराउँदै बूढीको छेउमा गएर सुत्थी ।  बद्रीले उसलाई निक्कै माया गथ्र्‍यो तर अम्बा बुझ्दिनथी । अम्बाको नजरमा बद्री लोग्ने नभई कपडाले मुख थुनेर बलिया हातले कलिला नाडीलाई पक्रेर निर्दयी रुपमा कलिलो यौवन गिजोल्ने डरलाग्दो पुरुषमात्र थियो ।  दिनहरु बित्दै गए । अम्बा पन्ध्र वर्षकी हुनासाथ ऊ गर्भवती भई । अम्बाको पेट बढ्दै गयो । उ पेटमा काउकुती लागेको अनुभुति बारम्बार गर्थी तर कसैलाई भन्दिनथी । पेटमा बच्चा खेल्दा काउकुती लाग्छ तर आफू गर्भवती भएको उसलाई थाहा थिएन ।  महिना पुग्यो । छोरो जन्मियो । उसको नाम देउता राखियो । बद्रीको परिवारमा खुसीको सीमा रहेन । टाढा टाढाका आफन्तहरु भेट्न आए । बजारबाट महँगो चामल ल्याईयो । गाउँमा दुई दिनसम्म ठूलो भोज भयो ।  देउता जन्मेको पच्चिस दिनपछि बद्रीलाई सञ्चो भएन । आफूलाई निक्कै गाह्रो भएको कुरा उसले आमालाई बतायो । त्यसपछि अम्बालाई पनि भन्यो । तर, अम्बा उ देखि सधैँ डराउँथी ।  भोज उतार्न सबै पैसा सकिएपछि आफ्नो उपचार गर्न बद्रीले अम्बासँग कानका मुन्द्रा माग्यो । अम्बाले तुरुन्त खोलेर बद्रीको हातमा राखिदिई । उसलाई छिमेकीले बोकेर सहर लगे । बूढीले छोराको पिर मानिरही । तर अम्बाले लोग्नेको पिर गरिन । किनकि, ऊ लोग्नेसँग डराउँथी मात्र ।  असारको महिना, भोलिपल्ट बेलुकासम्म पानी परिरह्यो । बिहानै ढोकाअगाडि काग आएर करायो । बूढीले शुभ बोल भनेर रुन थाली । बेलुका साँझको सिमसिमे झरीमा छिमेकीले बद्रीको शव आँगनमा राखे । छोराको शव देखेपछि बूढी बेहोस् भई ।  हुरीले उडाएको कागजको टुक्राजस्तै भित्रबाट उछिट्टिएर लोग्नेको शवमाथि घोप्टो परेर अम्बा मेरो कृष्ण, मेरो प्राण भन्दै रुन थाली ।  सिंगो गाउँलेको त्यहाँ रुवाबासी चल्यो । ज्युँदो लोग्नेसँग सधैँ डराउने त्यो बालिका मरेको बूढो लोग्नेलाई अंगालो हालेर सबैभन्दा धेरै चिच्याएर रोई । सबैले सम्झाउँदा पनि नसम्हालिने भएर रोई । सायद बल्ल उसले आफ्नो लोग्नेको माया र अभाव महसुु गरी । र, आफ्नो सारा जिन्दगीमाथि प्रलयको बज्रपातले केटाकेटी झंै रोई रही ।   भोलिपल्ट बद्रीको अन्त्येष्टि गरियो । अम्बाले विधिपूर्वक लोग्नेको काम सकाई । अब गाउँमा अम्बा र उसको छोरा देउता अलच्छिना हो भन्ने हल्ला चल्यो ।  बूढीले छिमेकीका कुरा सुनेर अम्बा र उसको छोरालाई घरभित्र नराख्ने भई । अम्बा र उसको छोरालाई घरबाहिर राख्ने व्यवस्था गरियो । ऊ रोएर दिन बिताउँथी । राती सपनामा बारम्बार मरेका बाबुआमा र लोग्ने आएर भन्थे–‘तिमीलाई यहाँ पिर व्यथा र दुःख भो । हिँड हामी सँगै जाऊँ ।’ उता भुस्याहा कुकुरको भुकाइले उ छिन छिनमा निन्द्राबाट ब्युँझिरहन्थी ।  एक दिन बूढीले नातिलाई नुहाउने भन्दै उम्लिन लागेको पानीमा डुबाई । केटो मुर्छा पर्‍यो । अम्बाको मुटु चुँडियो । उसले छोरालाई तानेर चिच्याउँदै छातीमा टाँसी । अम्बाले रुँदै भनी–मेरो छोरा अलच्छिना होइन ।  बेलुका छिमेकीबाट अम्बाको निम्ति पोषिलो खाना आयो । त्यो साँझ केटोलाई दूध चुसाउँदै गर्दा उ भुसुक्क निदाई । त्यो खाना कुकुरले खायो । केही समयपछि कुकुर मुखभरी सेतो फिँज निकालेर  मर्‍यो ।  भोलिपल्टदेखि सासु र छिमेकीसँग अम्बा डरले थरथर काँप्न थाली । कोही भन्थे, यो अलच्छिना केटालाई मारीदिनुपर्छ । कोही भन्थे, अम्बाका आमाछोरालाई गाउँबाट निकाल्नुपर्छ ।  तर समाजका यी बिषमय बचनको प्रतिवादमा अम्बाले बारम्बार रँदै भन्थी, बिन्ति छ, जे गर्नु छ, मलाई गर्नुस् तर मेरो छोरालाई केही नगर्नुस्, केही नभन्नुस् । मेरो छोरा अलच्छिना होइन ।  यसै पनि लोग्ने मरेको घरमा बस्दा आईमाईलाई विरक्त र उदासबाहेक केही हुँदैन । अम्बा अब त्यो घरमा बस्न नसक्ने भई । छोराको मायाले भोलि सबेरै उसले गाउँ छोड्ने निधो गरी ।  मध्य रातीसम्म अम्बा निदाइन । सुख र दुःख, हाँसो र आँसु,  भाग्य र भविष्यबारे उसको मनमा लाखौं कुराहरु खेलिरहे । मरेर गएका बाबुआमा र लोग्ने सम्झनामा रातभरी आए ।  आँसुले सिरानी भिजाइसक्दा ऊ एक निन्द्रा सुतेर व्युँझिइ । उसको धोतीको आधा भाग शितले भिजेको थियो । आकाशतिर हेरी । हेमन्त ऋतु सुरु भइसकेकाले पश्चिमको आकाशबाट उज्याला चन्द्रमाले धरतीलाई ढकमक्क पारेका थिए । ताराहरु रुख र पहाडमाथि आकाशभरी चम्किरहेका थिए । वल्लो गाउँ, पल्लो गाउँमा भाले बास्न थाले ।  उसले निदाएको छोरालाई पिठ्युँमा राखेर पटुकीले बलियोसँग कसी । बच्चाका थाङ्ना र आफ्ना एकसरो कपडाको पोकोलाई  हातमा झुन्ड्याई । चन्द्रमाको छाँयामा एकछिन आँगनमा ठिङ्ग उभिई र आकाशतिर हेरेर लामो स्वास फेरी । अनि भालेको तेस्रो प्रहरमा अम्बा गाउँबाट सधैँको लागि अलप भई । 

कान्छो ज्वाईं 

कान्छो ज्वाईं 

३५८ दिन अगाडि

|

२८ फागुन २०७९

शब्दसेना  तुलसी बज्यै दैलो पोत्दै थिइन् । "घाम झुल्किन लागिसक्यो यतिखेर दैलो पोत्छे" भनेर भुत्भुताउँदै नारायणप्रसाद कोदालो काँधमा हालेर आँगनमा  निस्किए।  "कान्ले खेतमा छेउकुना खन्न जान्छु , हिजो जोतेको खेत आधा जति छेउकुना खन्न बाँकी नै छ। "  यति भनेर उनी डहरपट्टी लागे ।   अलि पर पुगेपछी के सम्झे कुनी टक्क रोकिएर एकछिन् गम खाए। खोल्सानिर पुगेपछि फरक्क फर्केर घरै आए।  आँगनमा पनि नओर्लिएरै बाहुनीलाई बोलाए - -- "तुलसे ! ओइ तुलसे!! सुनिस् !!" -- "हैन खेताँ जान्छु भनेर हिंडेको मान्छे फेरि किन नि ?" पोत्दा पोत्दैको पोतो हातमै लिएर बज्यै आँगनमा निस्किइन् र खसमको मुखमा हेरिरहिन्। "आज कान्छो ज्वाइँ आउनुहुन्छ दाल अलि बाक्लो पकाएर राख्! तरकारीहरू मीठो बनाएर राख्! आलु उसिनेर एक थोक अनि छोपको अचार अर्कोथोक बना!!" जोइलाई यति अह्राइपराइ गरेर फेरि डहरतिर लागे उनी।  हिजो जोत्नेबेला छेउकुना खनेर आधा मात्र भएको थियो। "सुर्क्यान खेतमा हलोले चार सियो जोत्छ, बाँकी जम्मै आफैले खन्नु पर्छ। यत्रो खेत खनेर घर जाँदा ठस्स गुन्द्रुक र भात पकाएर खान दिन्छे । बूढो खन्न गएको छ भनेर खाजा बनाएर ख्वाउन ल्याउनु त परै जावस। साँझको बत्ती बाल्ने बेलासम्म गाउँ चाहारेर गफ दोचार्छे। कस्ती स्वास्नी परिछ। हरे शिव!! जे होस् आज चैं जाँगर लाएर पकाउँछे कि!"  खेत खनिरहँदा नारायण बाजे यस्तै के के भुत्भुताइरहेका थिए। यता घरमा तुलसी बज्यैले पनि आज आफ्नो कान्छो ज्वाईंलाई  मन पर्ने निकै परिकारहरू बनाइन् । आलु तारिन्। भिण्डी र करेलाको अचार ननाइन्। काउलीको तरकारी पकाइन्। जाँतोमा दलेको मासको बाक्लो दाल पकाइन् र त्यसमा जिम्मु झानिन्।  के के पकाइन् पकाइन्। ज्वाइंको थालको वरिपरि १४/१५ वटा कचौरा त हुनैपर्छ नि! यस्तै सोचेर  चोटाबाट चरेसको ठूलो थाल र पन्ध्रवटा जति साना ठूला बैठके कचौरा झिकेर सफा गरेर खरानीले माझिन्। उनको फुरफुर आज बेग्लै थियो। झण्डै बाह्र बजेतिर खेत खनिसकेर भोक र प्यासले चूर भएका नारायण बाजे टुप्लुक्क आइपुगे अनि "भात पाक्यो ?" भनेर सोधे।  "भात त पाक्यो नि, ज्वाइँ नआइ पुग्दै आफैं हस हस खाने होइन होला त!" तुलसी बज्यैले परक्क मुन्टो बटारेर भनिन्। बुढीको पारा देखेर तातेका नारायण बाजेले पनि तत्काल भनिदिए-  "तेरो बाउको  कान्छो ज्वाइँ मैं हुँ , छिटो पस्की भात ! "